
Çıkış seyrek ve cılız
Küçük susam tohumu derin ekimde ve kaymak bağlamış toprakta yüzeye çıkamaz; çıkan fide de ilk haftalarda çok yavaş büyür.
Satın al
Çıkıştan kapsül dolumuna kadar susamın 3 kritik anında yararlı bakteri desteği: ne zaman, nasıl, ne kadar.

Susam tohumu çok küçüktür; içindeki besin, fideyi ancak kısa bir süre taşır. Soğuk, kaymak bağlamış veya derine ekilmiş toprakta fide yüzeye çıkamadan güçsüz kalır. Seyrek tarla, cılız bitki ve dolmayan kapsül çoğu zaman bu ilk haftanın sonucudur.
3 kritik anı gör ↓Susam için Proverim1 L 949 TL'den · tek uygulamada topraktan 2 dekar · Bakanlık tescilli
Sezonluk ihtiyacımı hesapla Satın al
Küçük susam tohumu derin ekimde ve kaymak bağlamış toprakta yüzeye çıkamaz; çıkan fide de ilk haftalarda çok yavaş büyür.

Hızlı büyüme döneminde azot yetmezse yapraklar açılır; ıslak ve havasız toprakta kök besin alamaz.

Aşırı sıcak, kuraklık ve düzensiz sulama susamda çiçek dökümünü artırır; kapsül sayısı azalır.

Kapsül dolumunda su ve potasyum yetmezse üst kapsüller küçük kalır, taneler hafif ve az olur.
Susam belirtileri hakkında
Soğuk toprak (20 °C altı), derin ekim, kaymak bağlamış toprak ve kuru tohum yatağı en sık sebeplerdir. Susamı toprak iyice ısındığında, sığ ve nemli bir tohum yatağına ekin.
Kapsül dolumunda kuraklık, potasyum yetersizliği, fazla azotla aşırı boylanma ve zayıf kök kapsülleri küçük bırakır. Kapsül oluşumunda topraktan uygulama kök bölgesini destekler.
Azot yetersizliği, suyun biriktiği havasız toprak ve kuraklık en sık sebeplerdir. Hasada yakın yaprakların sararıp dökülmesi ise doğaldır. Kesin karar için toprak analizi yaptırın.
Sesamum indicum
Susam kazık kök ve yoğun yan köklerle toprağın üst katmanını iyi değerlendirir. Sıcak seven bir bitkidir; toprak ısınmadan yapılan ekimde çıkış uzar ve seyrekleşir. Suyun biriktiği tarlaya ise çok hassastır, kısa süreli göllenmede bile kök havasız kalır.
Susamın besin ihtiyacı çiçeklenmeyle birlikte hızla artar; susam alttan yukarı doğru uzun süre çiçek açıp kapsül bağladığı için bu yük haftalarca sürer. Fosfor kök ve çiçek gelişimi, potasyum kapsül ve tane dolumu için önemlidir. Fazla azot bitkiyi boylandırır, kapsül sayısını düşürür.
Bitki probiyotiği, ekimle birlikte genç köke yerleşerek kök gelişimine ve fosfor alımına yardımcı olur. Çiçeklenme başlangıcındaki yapraktan uygulama uzun süren çiçeklenmeye eşlik eder. Kapsül oluşumundaki uygulama ise kök bölgesindeki bakteri nüfusunu tazeler.
Susam (Sesamum indicum), sıcağı çok seven, çok küçük tohumlu ve kapsüllerini gövde boyunca boğum boğum dizen bir yağ bitkisidir. Susam yetiştiriciliği Türkiye'de Antalya, Muğla, Aydın, Çukurova ve Güneydoğu'da, çoğunlukla buğdaydan sonra ikinci ürün olarak Muganlı-57, Özberk-82, Cumhuriyet-99, Baydar 2001, Tan-99 gibi çeşitlerle yapılır. Verimi belirleyen asıl darboğaz, ince tohumun sıcak toprakta eşit çıkması ve çiçeklenme boyunca açan her çiçeğin dolu bir kapsüle dönebilmesidir.
Susam tohumu ancak toprak 18–20 °C'nin üstüne çıkınca hızlı ve düzgün çimlenir; normal gelişme için hava sıcaklığının 24 °C'yi aşması gerekir.
Bin tane ağırlığı yalnızca 2,5–4 g'dır. Tohum 2–3 cm'den derine düşerse ya da toprak kaymak bağlarsa filiz yüzeye çıkamaz.
Susam yaprak koltuklarında aşağıdan yukarıya doğru çiçek açar; her çiçek bir kapsüle döner ve çiçeklenme haftalarca sürer. Alt kapsüller olgunlaşırken üst kısımda hâlâ çiçek vardır.
Susam kuraklığa oldukça dayanıklıdır ama su göllenmesine ve tuza çok hassastır; bir günlük göllenme bile kökü havasız bırakabilir.
Küçük tohumu güçlü fideye, açan her çiçeği dolu kapsüle çevirmek için Proverim'deki 5 Bacillus türü kök bölgesinde iş bölümüyle çalışır:
B. subtilis çimlenen kökün ucuna yerleşip biyofilm kurar; büyüme düzenleyicileriyle yan kök ve kök tüyü oluşumunu teşvik eder. Küçük tohumdan çıkan zayıf fidenin hızla tutunmasını destekler.
B. megaterium kireçli topraklarda bağlı kalan fosforu çözer. Fosfor, susamda dallanmaya ve boğum başına çiçek sayısına doğrudan etki eder.
B. amyloliquefaciens kök çevresinde su tutan ekzopolisakkaritler üretir; B. pumilus ACC deaminaz enzimiyle 35–40 °C sıcakta yükselen stres etilenini dengeler. İkisi birlikte temmuz–ağustos sıcağında çiçeklerin kapsüle dönmesine yardımcı olur.
B. licheniformis kil arasına sıkışmış potasyumu çözer. Kapsül dolumunda potasyum ve su akışının sürmesi, tanenin dolgun gelişmesine ve yağ birikimine katkı sağlar.
Beş tür, susamın ekimden hasada kadar süren 90–120 günlük sezonunda kök bölgesinde farklı görevler üstlenir.
Hedef dönem: Ekim ve ilk çıkış
Susam fidesi ilk iki haftada çok yavaş gelişir ve kolay zayıflar. B. subtilis genç kökün ucuna tutunup biyofilm oluşturur.
Hedef dönem: Çıkış ve çiçeklenme öncesi
Kireçli topraklarda verilen fosforun önemli bölümü bağlanır. B. megaterium bu kilitli fosforu çözer.
Hedef dönem: Vejetatif dönem ve yaz sıcağı
İkinci ürün susam, yılın en sıcak aylarında büyür. B. amyloliquefaciens kök çevresinde jel benzeri bir tampon tabaka kurar.
Hedef dönem: Kapsül oluşumu ve dolumu
Kapsüller dolarken bitki potasyum ve suya en çok ihtiyaç duyar. B. licheniformis kil arasına sıkışmış potasyumu çözer.
Hedef dönem: Çiçeklenme
Çok sıcak günlerde susam çiçeklerinin bir kısmı kapsül bağlamadan dökülür. B. pumilus hormon dengesini korumaya yardım eder.
| Bakteri türü | Temel mekanizma | Susamdaki katkısı | Hedef dönem |
|---|---|---|---|
| B. subtilis | Oksin-sitokinin, siderofor, biyofilm | Hızlı tutunma, kılcal kök | Ekim ve ilk çıkış |
| B. megaterium | Fosfataz, fitaz ve organik asit | Dallanma, çiçek sayısı | Çıkış ve çiçeklenme öncesi |
| B. amyloliquefaciens | Ekzopolisakkarit (EPS), kök kolonizasyonu | Sıcak, kuraklık ve tuz stresine destek | Vejetatif dönem ve yaz sıcağı |
| B. licheniformis | Potasyum çözme, proteaz-amilaz | Dolgun tane, yağ oranı | Kapsül oluşumu ve dolumu |
| B. pumilus | ACC deaminaz, giberellin | Çiçek ve kapsül tutumu, kalsiyum | Çiçeklenme |

1. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Çıkışla birlikte küçük susam fidesi tüm gücünü köke verir. Bakteriler genç köke en baştan yerleşir; fosfor alımı ve kök gelişimi desteklenir.
Nasıl: Ekim sonrası damlama, yağmurlama veya toprağa püskürtme

2. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
Susam alttan yukarı haftalarca çiçek açar. Yapraktan uygulama yaprak yüzeyine yararlı bakteri taşır ve bu uzun döneme eşlik eder.
Nasıl: Tarla pülverizatörü; sabah erken veya akşamüstü

3. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Alttaki kapsüller dolarken üstte hâlâ çiçek vardır; su ve besin ihtiyacı yüksektir. Kök çevresindeki bakteri nüfusu tazelenir.
Nasıl: Damlama, yağmurlama veya sulama suyuyla
Uygulama zamanı hakkında
Resmi takvimde tarla bitkileri programı uygulanır: ekimle birlikte veya ilk çıkışta topraktan, çiçeklenme başlangıcında yapraktan, kapsül oluşumunda topraktan.
Hayır. Buğday veya arpadan sonra ekilen ikinci ürün susamda da aynı 3 dönem uygulanır. Sıcak toprakta çıkış hızlı olduğu için ilk uygulamayı ekimle birlikte yapın.
Damla sulamada önce normal sulamayı yapın; sulamanın son 15–20 dakikasında ürünü gübre tankından verin, ardından 5 dakika temiz su geçirin. Karık veya yağmurlama sulanan tarlada ürünü sulama suyuyla birlikte verin; suyu göllendirmeyin. Sulanmayan tarlada toprak nemliyken, yağmurdan önce veya hemen sonra tarla pülverizatörüyle toprağa püskürtün.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 200 L su · 2 dekara kadar
Alt boğumlarda ilk beyaz-pembe çiçekler açtığında, sabah erken veya akşam serinliğinde, hava 10–30 °C arasındayken yaprakları iyi ıslatacak şekilde püskürtün. Yaz sıcağında bu sıcaklık aralığı çoğu gün yalnızca sabah erken saatlerde yakalanır.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 300 L su · 3 dekara kadar
Uygulama sayısı değişmez: resmi takvimdeki 3 uygulama bakterileri köke yerleştirir, bakteriler kök çevresinde çoğalarak sonraki evrelerde de çalışmayı sürdürür.
Toprak 18–20 °C'ye ısınınca yüzlek ekilen tohum 4–7 günde çıkar. İlk uygulama ekimle birlikte veya filizler topraktan çıkarken yapılır; bakteriler genç köke en baştan yerleşir.
1. uygulama · ekimle birlikte, ilk çıkışta · topraktan
İlk 2–3 hafta yavaş geçer, ardından bitki hızla boylanır ve dallanır. Bu dönemde seyreltme ve yabancı ot temizliği çok önemlidir.
Ekimden 35–50 gün sonra alt boğumlarda ilk çiçekler açar; çiçeklenme yukarıya doğru haftalarca sürer. Yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
2. uygulama · çiçeklenme başlangıcı · yapraktan
Çiçekler kapsüle döner, taneler dolar. Topraktan uygulama kök bölgesindeki bakteri nüfusunu tazeler ve kapsül dolumuna destek olur.
3. uygulama · kapsül oluşumu dönemi · topraktan
Yapraklar sararıp dökülür, alt kapsüller sarı-kahverengiye döner. Çatlayan tiplerde bitkiler biçilip demet hâlinde kurutulur; çatlamayan tiplerde biçerdöverle hasat yapılır.
Soğuk toprak, derin ekim ve kaymak, ince susam tohumunun yüzeye çıkmasını engeller; tarlada boşluklar oluşur.
Susam ilk haftalarda çok yavaş gelişir; yabancı otlar hızla bitkiyi bastırır ve verimi ciddi oranda düşürür.
Ağır sulama veya yağmur sonrası göllenen tarlada kök havasız kalır; bitkiler kısa sürede solup sararır.
Çiçeklenmede aşırı sıcak, kapsül dolumunda susuzluk ve potasyum yetersizliği kapsüllerin az taneli ve hafif kalmasına yol açar.
Çatlayan tiplerde geç biçilen veya tarlada uzun süre bekleyen bitkilerde kapsüller açılır, taneler toprağa dökülür.
Susam fidesinin ilk günlerdeki tek güvencesi köküdür. Ekimle verilen bakteriler genç köke yerleşir; Bacillus türlerinin ürettiği büyüme düzenleyicileri yan kök oluşumunu destekler.
B. megaterium topraktaki bağlı fosforun bitkinin alabileceği hâle gelmesine yardımcı olur. Fosfor susamda kök ve çiçek gelişimi için gereklidir.
B. licheniformis ve B. pumilus, yaz sıcağı ve kuraklık gibi stres koşullarında bitkiye destek olur.
Araştırma sonuçları ilgili çalışmalardaki suşlara ve koşullara aittir; Proverim'in beşli karışımı için birebir garanti değildir.
Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan uygulama. Dekarı girin, ihtiyacınızı ve en uygun ambalajı görün.
Susamda bitki probiyotiği
Topraktan uygulamada 1 L ürün 200 L suyla 2 dekara kadar, yapraktan uygulamada 1 L ürün 300 L suyla 3 dekara kadar yeter. Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan uygulama yapıldığı için 10 dekar için yaklaşık 13,3 L gerekir.
Evet. 1 L ürün önce ürünle gelen 0,5 L şilempe ile karıştırılır, sonra gübre tankına katılır. Damlamanın son 20–30 dakikasında vermek ürünü kök bölgesinde tutar. Hazırlanan karışım aynı gün kullanılmalıdır.
Sabah erken veya akşamüstü, hava sıcaklığı 10–30 °C arasındayken. Öğle sıcağında ve güçlü rüzgârda püskürtme yapmayın; yaprakların iki yüzü de ıslanmalıdır.
Hayır. Gübre programınıza devam edin. Bitki probiyotiği gübrenin yerini almaz; besinin köke daha iyi ulaşmasına ve kök gelişimine yardımcı olur. Hazır gübre karışımlarıyla tankta uzun süre bekletmeyin.
Kapsül çatlaması susamın doğal özelliğidir; olgunlaşan kapsüller açılıp tane döker. Çeşit seçimi ve doğru zamanda hasat kaybı azaltır. Bitki probiyotiğinin bu konuda bir etkisi yoktur.
Alt kapsüller sararıp yapraklar dökülmeye başladığında bitkiler biçilir, demet yapılıp kurutulur. Geç kalınırsa kapsüller açılıp tane döker.
Hafif ve orta bünyeli, suyu iyi süzen toprakları sever. Suyun biriktiği ağır topraklarda kök havasız kalır ve bitki zayıflar.
Susamda kök, çiçek ve meyve
Susam, toprak sıcaklığı 18–20 °C'yi geçtiğinde, ana ürün olarak mayıs başı–mayıs sonu, ikinci ürün olarak buğday hasadından hemen sonra haziran başı–haziran ortasında ekilir. Ekimin temmuza kalması, olgunlaşmayı serin ve yağışlı sonbahara iter. Takvimden çok toprağın ısınmasına bakılmalıdır.
Susam ince ve tava getirilmiş toprağa, 50–70 cm sıra arası ve 5–10 cm sıra üzeri mesafeyle, 2–3 cm derinliğe ekilir. Dekara 0,5–1 kg tohum yeterlidir; tohum küçük olduğu için kumla karıştırılarak ekilebilir. Sık çıkan fideler 3–4 yapraklı dönemde seyreltilir.
Susam, toprak tavlı ve 20 °C'nin üzerindeyken 4–7 günde çıkar. Daha soğuk toprakta çıkış hem gecikir hem seyrekleşir. Ekimden sonra kaymak bağlarsa hafif bir çıkış suyu veya kaymak kırma gerekebilir.
Susam, sıcak toprağa yüzlek ekilip, ilk haftalarda yabancı ottan temiz tutularak, çiçeklenme ve kapsül döneminde düzenli ama göllendirmeden sulanarak yetişir. Bitki 80–150 cm boylanır, yaprak koltuklarında açan her çiçek bir kapsüle döner. Ekimden hasada 90–120 gün geçer.
Susamda en kritik sulama dönemleri çiçeklenme başlangıcı ve kapsül dolumudur; bu dönemde toprak tamamen kurumadan hafif su verilmelidir. Fide döneminde fazla sulama kökü yüzlek bırakır. Susam su göllenmesine çok hassas olduğu için karıkta suyun tarlada beklememesi, damlada ise az ve sık sulama tercih edilmelidir.
Susam dekara saf olarak yaklaşık 6–8 kg azot ve 4–6 kg fosfor ister; potasyum toprak analizine göre verilir. Fosforun tamamı ve azotun yarısı ekimle, kalan azot çiçeklenme öncesinde verilir. Fazla azot bitkiyi boylatır, yatmaya ve geç olgunlaşmaya yol açar. Proverim bu programın yerini almaz, besinin köke ulaşmasına yardım eder.
Susam yapraklarının öğle saatlerinde solması çoğunlukla aşırı sıcak ve su stresinden, sulamadan sonra solması ise göllenme nedeniyle kökün havasız kalmasından kaynaklanır. Susam suyun birikmesine çok hassastır. Yayılan solgunluk, lekelenme ve kuruma görürseniz bitki koruma uzmanına danışın.
Susam, yaprakların çoğu sararıp döküldüğünde ve gövdenin alt kısmındaki kapsüller sarı-kahverengiye dönmeye başladığında biçilir; bu genellikle eylül–ekim başıdır. Çatlayan tiplerde, kapsüller açılmadan önce biçmek tane kaybını azaltır. Çatlamayan (makineli hasada uygun) çeşitler tam olgunlukta biçerdöverle hasat edilir.
Çatlayan tip susam, sabah serinliğinde orakla veya biçme makinesiyle biçilip küçük demetler hâlinde bağlanır ve tepeleri yukarı bakacak şekilde dikine kurutulur. 1–2 hafta sonra kapsüller açılınca demetler bir bez veya branda üzerinde ters çevrilip silkelenerek taneler toplanır. Taneler eleklerden geçirilip serin ve kuru yerde depolanır.
Türkiye'de susamda dekara ortalama verim yaklaşık 70–100 kg'dır. İyi bakımlı sulu koşullarda 120–150 kg'a, uygun ekim sıklığıyla yapılan denemelerde daha üstüne çıkılabilir. Kuru koşullarda verim çoğunlukla 50–80 kg arasında kalır.
Bacillus, karışım ve uygulama
Türkiye'de yaygın susam çeşitleri arasında Muganlı-57, Özberk-82, Cumhuriyet-99, Baydar 2001, Tan-99, Osmanlı-99 ve Gölmarmara sayılabilir. Muganlı-57 kapsüllerini çatlatmayan, makineli hasada uygun ve yağ oranı yüksek bir çeşittir. Bölgenize uyan, sertifikalı tohum seçin.
Susam Türkiye'de en çok Antalya, Muğla, Aydın, İzmir, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Diyarbakır'da yetişir. Uzun, sıcak ve kuru bir yaz ister; serin bölgelerde olgunlaşamaz. Hafif–orta bünyeli, drenajı iyi topraklar en uygunudur.
Buğday hasadından hemen sonra anız temizlenip toprak ince yataklı hâle getirilir, çıkış suyu verilerek tava gelince susam ekilir. Haziranın ilk yarısında yapılan ekimler en yüksek verimi verir. Sıcak toprakta çıkış hızlıdır, ancak ilk haftalarda yabancı ot kontrolü aksatılmamalıdır.
Susam aynı tarlaya en az 3–4 yıl arayla ekilmelidir. Buğday, arpa ve mısırdan sonra iyi sonuç verir; üst üste susam ekimi verimi düşürür. Baklagillerden sonra ekildiğinde azot ihtiyacı azalır.
Susam için ideal toprak pH'ı 5,5–8,0'dır; tuza ise hassastır ve tuzlu topraklarda çıkış ve gelişme belirgin zayıflar. Hafif kireçli toprakları tolere eder, ancak su tutan ağır killi topraklar uygun değildir. Tuzlu sulama suyu varsa susam yerine tuza daha dayanıklı bir bitki tercih edilmelidir.
Susam, yüksek kilogram fiyatı ve ikinci ürün olarak yetiştirilebilmesi sayesinde iyi yönetildiğinde kârlı bir üründür. Kârlılığı en çok hasat işçiliği ve tane kaybı belirler; makineli hasada uygun çatlamayan çeşitler işçilik maliyetini düşürür. Güncel maliyet ve fiyat bilgisi için il tarım müdürlüğüne danışın.
Proverim susamda fidenin hızlı tutunmasını, bağlı fosfor ve potasyumun çözülmesini ve yaz sıcağında kökün dayanmasını destekler. İçindeki 5 Bacillus türü, Bakanlık lisanslı bir mikrobiyal gübre olarak kök bölgesinde iş bölümüyle çalışır. Çiçeklerin dolu kapsüle dönmesine yardımcı olur.
Susamda Proverim 3 kez uygulanır: ekimle birlikte veya ilk çıkışta topraktan, çiçeklenme başlangıcında yapraktan, kapsül oluşumu döneminde topraktan. Topraktan uygulamada 1 L ürün 0,5 L şilempe ile karıştırılıp 200 L suyla 2 dekara kadar verilir. Yapraktan uygulamada 1 L ürün 0,5 L şilempe ile 300 L suyla 3 dekara kadar püskürtülür.
Evet, Proverim suda çözünen NPK ve sıvı gübrelerle aynı sulamada verilebilir. Ürünü önce şilempeyle karıştırıp sonra tanka ekleyin ve karışımı aynı gün kullanın. Bakırlı ürünler, klorlu su ve dezenfektanlarla aynı tankta karıştırmayın; bakırlı bir uygulama yaptıysanız Proverim'i en az 7–10 gün arayla verin.
Evet, susamda 3 uygulamadan biri çiçeklenme başlangıcında yapraktan yapılır. 1 L ürün 0,5 L şilempe ile 300 L suya karıştırılıp 3 dekara kadar, sabah erken veya akşam serinliğinde, hava 10–30 °C arasındayken püskürtülür. İlk ve son uygulama ise bakterilerin köke ulaşması için topraktan yapılır.
Susamın 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. 1 litre, 2 dekar.