
Çıkış seyrek
Derin ekim, kaymak bağlamış toprak ve soğuk ilkbahar nohutta çıkışı geciktirir; tarlada boşluklar kalır.
Satın al
Çıkış, çiçek ve kapçık: nohudun 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. Ne zaman, nasıl, ne kadar?

Nohut, kazık köküyle derinlerdeki nemi kullanan bir kuru tarım baklagilidir; Anadolu nohudun en eski ekim alanlarındandır. Yazlık ekimde çiçeklenme ve kapçık bağlama yaz sıcağına denk gelir; kapçık çoğu zaman tek tane taşır. Bu yüzden boş kalan her kapçık doğrudan verimden gider ve bu çoğu zaman kökün o haftalarda suya ve besine yetişemediğini gösterir.
3 kritik anı gör ↓Nohut için Proverim1 L 949 TL'den · tek uygulamada topraktan 2 dekar · Bakanlık tescilli
Sezonluk ihtiyacımı hesapla Satın al
Derin ekim, kaymak bağlamış toprak ve soğuk ilkbahar nohutta çıkışı geciktirir; tarlada boşluklar kalır.

Kireçli toprakta demir alımı zorlaşır; ağır yağmurdan sonra göllenen toprakta kök havasız kalır ve yapraklar sararır.

Çiçeklenmede 30 °C'yi aşan sıcaklık ve kuraklık nohutta çiçek dökümünü artırır; kapçık bağlama azalır.

Tane dolumunda su ve besin yetmezse kapçık boş kalır ya da tane küçük olur. Kuru tarımda bu dönem belirleyicidir.
Nohut belirtileri hakkında
En sık sebepler çiçeklenmede 30 °C'yi aşan sıcaklık, kuraklık, sıcak rüzgâr ve besin yetersizliğidir. Erken ekim çiçeklenmeyi sıcaktan önceye çeker; çiçeklenme başlangıcında yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
Tane dolumunda kuraklık ve sıcak, çiçeklenmede döllenmenin bozulması ve besin yetersizliği kapçığı boş bırakır. Kapçık ve tane oluşumunda topraktan uygulama kök bölgesini destekler.
Cicer arietinum
Nohudun kazık kökü derine iner ve yan köklerle toprağın alt katmanlarındaki nemi kullanır; bu yüzden kuru tarımın baklagilidir. Süzek, havalı toprağı sever; su göllenen ve sıkışık toprakta kök havasız kalır, bitki sararır.
Fosfor ihtiyacı kök gelişimi ve çiçeklenmede, su ihtiyacı ise kapçık bağlama ve tane dolumunda en yüksektir. Kireçli toprakta demir ve çinko alımı zorlaşır; genç yapraklar açık renkli kalır. Nohut tuza hassastır; tuzlu tarlada gelişme yavaşlar.
Bitki probiyotiği nohutta ekimle birlikte veya ilk çıkışta toprağa verilir ve bakteriler kazık köke en baştan yerleşir. Çiçeklenme başlangıcındaki yapraktan uygulama çiçek dönemine, kapçık ve tane oluşumundaki topraktan uygulama ise dolum dönemine eşlik eder.
Nohut (Cicer arietinum), kazık köküyle derinlerdeki nemi kullanan, kuru tarımın en önemli yemeklik baklagilidir. Nohut yetiştiriciliği Türkiye’de çoğunlukla ilkbaharda, kuru tarımda yapılır; Azkan, Arda, Gökçe, İnci ve iri taneli koçbaşı tipleri yaygındır. Kapçık çoğu zaman yalnız bir veya iki tane taşır, bu yüzden boş kalan her kapçık doğrudan verimden gider. Nohutta verimi belirleyen asıl darboğaz, çiçeklenme ve kapçık dolumunun yaz sıcağına denk geldiği haftalarda kökün derinden su ve fosfor çekebilmesidir.
Nohut kökü uygun toprakta bir metreye kadar inebilir; yağmur kesildikten sonra da alt katmanlardaki nemle kapçık doldurur.
Nohudun nodüllerini kuran bakteri, fasulye ve mercimeğinkinden farklıdır. Daha önce nohut ekilmemiş tarlada nodül az olur; fosfor yetmezse nodüller zayıf çalışır.
Nohudun yaprak ve sapları organik asit salgılayan tüylerle kaplıdır. Bu salgı yapraktan uygulamada damlanın tutunmasını etkiler; ince damla ve iyi ıslatma gerekir.
Nohut alttan yukarı doğru haftalarca çiçek açmaya devam eder. Sıcak ve kurakta üst çiçekler kapçık bağlamadan dökülür.
Derin kökü dolu kapçığa çevirmek için Proverim’deki 5 Bacillus türü kök bölgesinde iş bölümüyle çalışır:
B. subtilis çimlenen kökün ucuna tutunup biyofilm kurar; büyüme düzenleyicileriyle yan kök ve kök tüyü oluşumunu teşvik eder. Kazık kökün yan kollarla genişlemesi, nodüllerin oturacağı yüzeyi de artırır.
B. megaterium kireçli toprakta kalsiyumla bağlanan fosforu çözer. Fosfor nohutta hem nodülün çalışması hem de çiçek ve kapçık sayısı için belirleyicidir.
B. subtilis sideroforlarla kireçli topraktaki demiri köke taşır. Kireçli tarlalarda genç yaprakların açık renkli kalmasının azalmasına yardımcı olur.
B. amyloliquefaciens kök çevresinde nem tutan polisakkaritler üretir; B. pumilus sıcakta yükselen stres etilenini dengeler; B. licheniformis bağlı potasyumu çözer. Birlikte çiçeğin kapçığa, kapçığın dolu taneye dönmesine yardımcı olur.
Beş tür, nohudun ilkbahardan yaz başına kadar süren sezonunda kök bölgesinde farklı görevler üstlenir.
Hedef dönem: Ekim ve ilk çıkış
Nohut köküyle derine iner ama yan kökler besin alımının asıl yüzeyidir. B. subtilis genç köke yerleşip biyofilm oluşturur.
Hedef dönem: Çıkış ve çiçeklenme öncesi
Nohut tarlalarının çoğu kireçlidir ve fosfor orada kalsiyumla bağlanır. B. megaterium bu kilitli fosforu köke açar.
Hedef dönem: Çiçeklenme ve kapçık dolumu
Nohut yazın kuru toprakta kapçık doldurur. B. amyloliquefaciens kök çevresinde nem tutan bir tampon tabaka kurar.
Hedef dönem: Kapçık ve tane oluşumu
Kapçık dolarken nohudun potasyum ihtiyacı en yükseğe çıkar. B. licheniformis kil arasına sıkışmış potasyumu çözer.
Hedef dönem: Çiçeklenme ve kapçık bağlama
Nohutta 30 °C’yi aşan günler çiçek dökümünü başlatır; arkasında stres etileni vardır. B. pumilus hormon dengesini korumaya yardım eder.
| Bakteri türü | Temel mekanizma | Nohuttaki katkısı | Hedef dönem |
|---|---|---|---|
| B. subtilis | Oksin-sitokinin, siderofor, biyofilm | Yan kök, demir alımı, nodül alanı | Ekim ve ilk çıkış |
| B. megaterium | Fosfataz, fitaz ve organik asit | Nodül gücü, çiçek sayısı | Çıkış ve çiçeklenme öncesi |
| B. amyloliquefaciens | Ekzopolisakkarit (EPS), kök kolonizasyonu | Kuraklık ve tuz stresine destek | Çiçeklenme ve kapçık dolumu |
| B. licheniformis | Potasyum çözme, proteaz-amilaz | Tane iriliği, kapçık dolumu | Kapçık ve tane oluşumu |
| B. pumilus | ACC deaminaz, giberellin | Çiçek tutumu, kalsiyum alımı | Çiçeklenme ve kapçık bağlama |

1. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Nohut önce kökünü derine indirir. Bakteriler bu dönemde kazık köke yerleşir; fosfor alımı ve kök gelişimi desteklenir.
Nasıl: Ekim sonrası tarla pülverizatörüyle toprağa, yağmurlama veya damlama

2. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
Nohut alttan yukarı doğru çiçek açar. Yapraktan uygulama çiçeklenme başlarken yaprak yüzeyine yararlı bakteri taşır ve besin alımına eşlik eder.
Nasıl: Tarla pülverizatörü; sabah erken veya akşamüstü

3. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Kapçıklar bağlayıp tane dolarken su ve besin ihtiyacı en üst düzeydedir. Kök çevresindeki bakteri nüfusu tazelenir; dolum desteklenir.
Nasıl: Tarla pülverizatörüyle toprağa, yağmurlama veya damlama
Uygulama zamanı hakkında
Nohutta tarla bitkileri takvimi uygulanır: ekimle birlikte veya ilk çıkışta topraktan, çiçeklenme başlangıcında yapraktan, kapçık ve tane oluşumunda topraktan.
Hayır, 3 dönem ve doz aynıdır. Kışlık ekimde ilk uygulama çıkıştan sonra yapılır; çiçeklenme ve kapçık dönemleri yazlık ekime göre daha erken gelir.
Ekimle birlikte ya da çıkış görüldüğünde tarla pülverizatörüyle toprağa veya yağmurlamayla verin; damlama varsa sulamanın son 15–20 dakikasında verip ardından 5 dakika temiz su geçirin. Kuru tarımda toprak nemliyken, yağmurdan hemen önce veya hemen sonra uygulayın.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 200 L su · 2 dekara kadar
İlk çiçekler açarken, sabah erken veya akşam serinliğinde, hava 10–30 °C arasındayken yaprakları iyice ıslatacak şekilde ince damlalı memeyle püskürtün. Nohudun tüylü yaprağında damlanın tutunması için yeterli su kullanın.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 300 L su · 3 dekara kadar
Uygulama sayısı değişmez: resmi takvimdeki 3 uygulama bakterileri köke yerleştirir, bakteriler kök çevresinde çoğalarak sonraki evrelerde de çalışmayı sürdürür.
Nohut 5–8 cm derinliğe ekilir ve toprak sıcaklığına göre 10–20 günde çıkar. İlk uygulama ekimle birlikte veya ilk çıkışta toprağa yapılır; bakteriler kazık köke en baştan yerleşir.
1. uygulama · ekimle birlikte, ilk çıkışta · topraktan
Bitki dallanır, kök derine iner, nodüller çalışmaya başlar. Bu dönemde yabancı ot kontrolü ve toprağın kaymaktan kurtarılması önemlidir.
Nohut alt boğumlardan başlayarak haftalarca çiçek açar. Yapraktan uygulama bu hassas dönemin başına eşlik eder.
2. uygulama · çiçeklenme başlangıcı · yapraktan
Kapçıklar bağlar, taneler dolar; su ve besin ihtiyacı en yükseğe çıkar. Topraktan uygulama kök bölgesindeki bakteri nüfusunu tazeler.
3. uygulama · kapçık ve tane oluşumu · topraktan
Bitki ve kapçıklar sarı-kahverengiye döner, taneler sertleşir; hasat, tane dökülmesini azaltmak için sabah serinliğinde yapılır.
Derin ekim, soğuk toprak ve kaymak bağlayan yüzey nohudun çıkışını geciktirir; tarlada boşluklar kalır.
Kireçli toprakta demir alımı zorlaşır, göllenen toprakta kök havasız kalır; tuzlu tarlada da gelişme durur.
Nohut ilk kez ekilen tarlada uygun bakteri az olur; fosfor yetersizliği de nodüllerin çalışmasını yavaşlatır.
Çiçeklenmede 30 °C üstü sıcak, kuru rüzgâr ve susuz toprak çiçeklerin kapçık bağlamadan dökülmesine yol açar.
Tane dolumunda su ve besin yetmezse kapçık boş kalır ya da tane küçük olur; kuru tarımda bu dönem belirleyicidir.
Nohut suyu derinden alır. Bacillus türlerinin ürettiği büyüme düzenleyicileri yan kök ve kök tüyü oluşumunu destekler; kök daha geniş bir alandan su ve besin alır.
B. subtilis'in bitkinin demir alımını desteklediği gösterilmiştir (Zhang ve ark., 2009). Kireçli nohut tarlalarında açık renkli genç yapraklarla ilgilidir.
B. licheniformis ve B. pumilus, kuraklık ve yaz sıcağı gibi stres koşullarında bitkiye destek olur.
Araştırma sonuçları ilgili çalışmalardaki suşlara ve koşullara aittir; Proverim'in beşli karışımı için birebir garanti değildir.
Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan uygulama. Dekarı girin, ihtiyacınızı ve en uygun ambalajı görün.
Nohutta bitki probiyotiği
Topraktan uygulamada 1 L ürün 200 L suyla 2 dekara kadar, yapraktan uygulamada 1 L ürün 300 L suyla 3 dekara kadar yeter. Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan uygulama yapıldığı için 10 dekar için yaklaşık 13,3 L gerekir.
Hayır. Rhizobium, nohut kökünde nodül oluşturan ayrı bir bakteri grubudur. Proverim'deki Bacillus türleri ise kök gelişimini ve besin alımını destekler; ikisi farklı işler görür.
2 topraktan + 1 yapraktan uygulama ile dekara sezonda yaklaşık 1,33 L ürün gerekir. 20 L ambalajla bu, dekara yaklaşık 667 TL eder (güncel ambalaj fiyatına göre değişir).
Topraktan uygulamaları toprak nemliyken, yağmurdan önce veya hemen sonra yapın. Yapraktan uygulama çiçeklenme başlarken sabah erken veya akşamüstü yapılır.
Hayır. Tüm nohut çeşitlerinde aynı 3 dönem ve aynı doz geçerlidir.
Hayır. Gübre programınıza devam edin. Bitki probiyotiği gübrenin yerini almaz; besinin köke daha iyi ulaşmasına ve kök gelişimine yardımcı olur. Hazır gübre karışımlarıyla tankta uzun süre bekletmeyin.
Sabah erken veya akşamüstü, hava sıcaklığı 10–30 °C arasındayken. Öğle sıcağında ve güçlü rüzgârda püskürtme yapmayın; yaprakların iki yüzü de ıslanmalıdır.
Nohutta kök, çiçek ve meyve
Nohut Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde mart ortası ile nisan ortası arasında, toprak tava gelir gelmez ekilir. Güney ve Güneydoğu’da şubat–mart, Akdeniz ve Ege kıyılarında ise kışlık olarak kasım–aralık aylarında ekilebilir. Erken ekim çiçeklenmeyi yaz sıcağından önceye çeker ve verimi artırır.
Nohut mibzerle 5–8 cm derinliğe, 30–45 cm sıra arası ve 5–10 cm sıra üzeri mesafeyle ekilir. Derin ekim tohumun nemli katmana ulaşmasını sağlar. Ekim öncesi tohuma nohuda özgü bakteri aşısı uygulanması, özellikle nohut ilk kez ekilecek tarlada önerilir.
Nohutta mibzerle ekimde dekara tane iriliğine göre 10–16 kg tohum atılır. Küçük taneli çeşitlerde alt sınır, iri taneli koçbaşı tiplerinde üst sınır kullanılır. Kışlık ekimde ve serpme ekimde miktar bir miktar artırılır.
Nohut ekiminde fosfor ağırlıklı, azotu düşük bir taban gübresi kullanılır; en yaygın tercih DAP veya 18.46.0 gibi gübrelerdir. Toprak analizi yoksa dekara 2–4 kg azot ve 5–7 kg fosfor yeterli bir başlangıçtır; bu yaklaşık 8–10 kg DAP’a karşılık gelir. Kireçli topraklarda çinko eksikliğine de dikkat edilmelidir.
Evet, nohut ekerken fosforlu taban gübresi atılması verimi artırır. Gübre ekimle birlikte mibzerle tohumun yanına ve biraz altına verilir veya ekim öncesi toprağa karıştırılır. Nohut azotunun çoğunu nodüllerle sağladığı için yüksek azotlu gübreye gerek yoktur.
Nohut gübrelemesi ekimde verilen fosfor ağırlıklı taban gübresi üzerine kurulur; çiçeklenme öncesi gerekirse çinko ve demir içeren yaprak gübreleri eklenir. Azot yalnızca başlangıç için az miktarda verilir; fazlası nodülleri tembelleştirir. Kireçli tarlalarda iz elementlere dikkat edilir. Proverim bu programın yerini almaz, besinin köke ulaşmasına yardım eder.
Nohut yapraklarının sararmasının en sık sebepleri kireçli toprakta demir alımının zorlaşması, ağır yağmurdan sonra göllenen toprakta kökün havasız kalması ve tuzlu topraktır. Genç yapraklarda damar arası sararma demirle, alt yapraklarda sararma azot ve nodül zayıflığıyla ilgilidir. Kesin karar için toprak ve yaprak analizi yaptırın; lekeli, kuruyan ve yayılan sararmada bitki koruma uzmanına danışın.
Nohutta en verimli sulama çiçeklenme başlangıcı ile kapçık dolumu arasında yapılan sulamadır. Kuru tarımda yetişse de bu dönemde verilen bir veya iki sulama verimi belirgin artırır. Çıkıştan sonra erken ve sık sulama ise kökün derine inmesini engeller ve göllenmeye yol açabilir; yağmurlama yerine mümkünse damla tercih edilir.
Nohut, toprak sıcaklığı 10–15 °C ve üzerindeyken genellikle 10–20 günde çıkar. Soğuk ve ıslak toprakta çıkış uzar, kaymak bağlamış toprakta filiz yüzeye çıkmakta zorlanır. Derin ekim nemli katmanı yakaladığı için çıkışı düzenler.
Bacillus, karışım ve uygulama
Nohut, bitkinin büyük kısmı sarı-kahverengiye dönüp kapçıklar kuruduğunda, ilkbahar ekiminde çoğu bölgede temmuz ayında hasat edilir. Taneler sertleşmiş ve kapçık sallandığında tıkırdıyor olmalıdır. Hasat tane dökülmesini azaltmak için sabah serinliğinde yapılır; biçerdöverle veya biçip harmanlanarak alınır.
Türkiye’de nohutta ortalama tane verimi dekara 100–150 kg civarındadır. Erken ekim, iyi çeşit ve kritik dönemde bir sulamayla 200–250 kg, kıyı bölgelerinde kışlık ekimde 300 kg’ın üzerine çıkılabilir. Verimi en çok çiçeklenme ve kapçık dolumundaki nem belirler.
Nohut, düşük girdiyle kuru tarımda yetişebildiği ve toprağa azot bıraktığı için doğru yönetildiğinde kârlı bir üründür. Kârlılık en çok verime, tane iriliğine ve hasat dönemindeki fiyata bağlıdır. Buğdayla ekim nöbetine girdiğinde sonraki tahılın verimini de artırır.
Türkiye’de yaygın nohut çeşitleri arasında Azkan, Arda, Gökçe, İnci, Aksu, Diyar 95, Çakır ve iri taneli koçbaşı tipleri bulunur. Kışlık ekim için ayrı çeşitler, ilkbahar ekimi için ayrı çeşitler önerilir. Bölgenizde denenmiş, sertifikalı tohumu seçin.
Nohut süzek, tınlı ve derin topraklarda en iyi yetişir; pH 6,0–8,0 aralığına uyum sağlar. Su göllenen, ağır ve sıkışık topraklarda kök havasız kalır. Nohut tuza hassastır; tuzlu tarlalarda gelişme yavaşlar, verim düşer.
Proverim nohutta kök gelişimini, kireçli topraktaki bağlı fosfor ve demirin alınmasını ve kapçık dolumunda kökün kuraklığa dayanmasını destekler. İçindeki 5 Bacillus türü, Bakanlık lisanslı bir mikrobiyal gübre olarak kök bölgesinde iş bölümüyle çalışır. Çiçeğin kapçığa, kapçığın dolu taneye dönmesine yardımcı olur.
Nohutta Proverim 3 kez uygulanır: ekimle birlikte veya ilk çıkışta topraktan, çiçeklenme başlangıcında yapraktan, kapçık ve tane oluşumunda topraktan. Topraktan uygulamada 1 L ürün 0,5 L şilempe ile 200 L suya karıştırılıp 2 dekara kadar verilir. Yapraktan uygulamada 1 L ürün 0,5 L şilempe ile 300 L suya karıştırılıp 3 dekara kadar püskürtülür.
Evet, Proverim suda çözünen NPK ve yaprak gübreleriyle aynı tankta kullanılabilir. Ürünü önce şilempeyle karıştırıp sonra tanka ekleyin ve karışımı aynı gün kullanın. Bakırlı ürünler, klorlu su ve dezenfektanlarla aynı tankta karıştırmayın; bakırlı bir uygulama yaptıysanız Proverim’i en az 7–10 gün arayla verin.
Evet, nohut bakteri aşısı ve Proverim farklı işler gördüğü için birlikte kullanılabilir. Aşıdaki bakteri nodül kurar; Proverim’deki Bacillus türleri kök gelişimine ve besin alımına yardımcı olur. Aşı tohuma ekimden hemen önce uygulanır, Proverim ise ekimle birlikte veya ilk çıkışta toprağa verilir; ikisini aynı kapta karıştırmayın.
Nohudun 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. 1 litre, 2 dekar.