
Çıkış seyrek
Kuru veya kaymak bağlamış toprakta çimlenen tohum yüzeye zor çıkar; kök zayıf başlar.
Satın al
Çıkış, kardeşlenme ve sapa kalkma: buğdayın 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. Ne zaman, nasıl, ne kadar?

Bir buğday tohumundan çıkan bitki, kardeşlenmeyle birden çok sap verir; başak veren her kardeş verime eklenir. Kardeşlerin ne kadarının başağa döneceği, kökün kışı ve baharı nasıl geçirdiğine bağlıdır. Seyrek çıkış, az kardeş ve küçük başak çoğu zaman kökte başlayan bir hikâyedir.
3 kritik anı gör ↓Buğday için Proverim1 L 949 TL'den · tek uygulamada topraktan 2 dekar · Bakanlık tescilli
Sezonluk ihtiyacımı hesapla Satın alBuğday tarlasından gerçek görüntüler
2 video, 6 fotoğraf: tarla uygulaması · drone uygulaması, Bursa Karacabey, Çankırı.

Kuru veya kaymak bağlamış toprakta çimlenen tohum yüzeye zor çıkar; kök zayıf başlar.

Kışın soğuk ve ıslak toprakta kök besin alamaz; baharda azot ve kükürt ihtiyacı artar.

Geç ekim, fosfor yetersizliği ve zayıf kök kardeş sayısını azaltır; tarla seyrek görünür.

Sapa kalkmada başaktaki başakçık sayısı belirlenir. Bu dönemde besin ve su yetmezse başak kısa kalır.
Buğday belirtileri hakkında
Geç ekim, çok sık ekim, fosfor ve azot yetersizliği, kuraklık ve soğuk, ıslak toprak kardeşlenmeyi azaltır. Kardeşlenme döneminde yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
Kış sonunda soğuk ve ıslak toprakta kök azotu alamaz; azot ve kükürt eksikliğinde yapraklar açılır. Toprak ısındıkça çoğu zaman düzelir. Kesin karar için toprak analizi yaptırın.
Sapa kalkmada başakçık sayısı belirlenir. Bu dönemde azot ve su yetersizliği, kökün zayıf kalması ve sık ekim başağı kısaltır. Sapa kalkmadaki yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
Triticum aestivum
Buğdayın saçak kökü, çimlenmeyle çıkan ilk köklerle kardeşlenmede boğumlardan çıkan kökler olmak üzere iki katmanda gelişir. Derin, tınlı ve su tutan toprakta kök derine iner; kaymak bağlamış, sıkışmış toprakta yüzeyde kalır.
Fosfor ihtiyacı kök ve kardeş oluşumunda, azot ve kükürt ihtiyacı ise sapa kalkmada en yüksektir. Kireçli topraklarda fosfor ve çinko bağlanarak kökün alamayacağı hâle gelir; İç Anadolu'nun kireçli tarlalarında bu sık yaşanır. Tuzlu topraklarda çıkış ve kardeşlenme yavaşlar.
Bitki probiyotiği buğdayda ilk çıkışta toprağa verilir ve bakteriler genç köke en baştan yerleşir. Kardeşlenme ve sapa kalkmadaki iki yapraktan uygulama, kardeşlerin ve başağın şekillendiği dönemlerde besin alımına eşlik eder.
Buğday (Triticum aestivum; makarnalıkta T. durum), Türkiye'nin en geniş alanda ekilen tarla bitkisidir. Buğday yetiştiriciliği çoğunlukla kışlık olarak; İç Anadolu'da kuru tarımla, Trakya, Çukurova ve Güneydoğu'da yağışa veya sulamaya dayalı yapılır. Dekardan alınan ürün üç sayının çarpımıdır: metrekarede başak, başakta tane ve tane ağırlığı. Bu üç sayının ilk ikisi daha tarla yeşilken, kardeşlenme ve sapa kalkmada kökün taşıyabildiği azot, fosfor ve suyla belirlenir.
Çimlenmeyle çıkan ilk kökler bitkiyi kışa taşır; kardeşlenmede boğumlardan çıkan taç kökleri ise baharın asıl yükünü çeker. Kaymak bağlamış, sıkışık toprakta taç kökleri yüzeyde kalır.
Her kardeş potansiyel bir başaktır; ama sapa kalkmada besin ve su yetmezse geç çıkan kardeşler başak vermeden kurur.
Başaktaki başakçık sayısı, bitki daha karış boyundayken, sapa kalkmanın başında şekillenir. Bu dönemde yaşanan açlık sonradan telafi edilemez.
Çiçeklenmeden sonraki 4–5 haftada tane dolar. 30 °C'yi aşan sıcak ve kuru rüzgâr tane dolumunu kısaltır, cılız tane bırakır.
Çıkıştan başağa kadar kökün ve yaprağın bu yükü taşıması için Proverim'deki 5 Bacillus türü iş bölümüyle çalışır:
B. subtilis çimlenen kökün ucuna tutunup biyofilm kurar; büyüme düzenleyicileriyle yan kök ve kök tüyü oluşumunu teşvik eder. Kışa güçlü kökle giren bitki baharda daha hızlı uyanır.
B. megaterium İç Anadolu'nun kireçli topraklarında bağlı kalan fosforu çözer. Fosfor, kardeş ve taç kökü oluşumu için buğdayın en çok aradığı besindir.
B. amyloliquefaciens kök çevresinde su tutan polisakkaritler üretir; B. pumilus ACC deaminaz enzimiyle kuraklık ve tuzda yükselen stres etilenini dengeler. İkisi birlikte kardeşlerin başağa dönmesine yardımcı olur.
B. licheniformis kil arasına sıkışmış potasyumu çözer. Potasyum, sapın sağlam kalmasına ve yapraktaki şekerin taneye taşınmasına katkı sağlar.
Beş tür, buğdayın sonbahar çıkışından haziran hasadına kadar kök ve yaprak çevresinde farklı görevler üstlenir.
Hedef dönem: İlk çıkış ve kardeşlenme
Buğday kışı kökünde geçirir. B. subtilis çimlenen genç kökün ucuna yerleşip biyofilm oluşturur.
Hedef dönem: Çıkış ve kardeşlenme
Ekimde verilen fosforun önemli kısmı kireçli toprakta kısa sürede bağlanır. B. megaterium bu kilitli fosforu yeniden çözülebilir hâle getirir.
Hedef dönem: Kardeşlenme ve kurak bahar
Kuru tarımda buğdayın kaderi bahar yağışlarına bağlıdır. B. amyloliquefaciens kök çevresinde jel benzeri bir tampon tabaka kurar.
Hedef dönem: Sapa kalkma ve tane dolumu
Sapa kalkmadan sonra buğdayın potasyum ihtiyacı hızla artar. B. licheniformis kil arasında kilitli potasyumu çözer.
Hedef dönem: Sapa kalkma ve başaklanma
Kuraklık ve sıcak, buğdayda geç kardeşlerin kurumasını ve başakçık kaybını hızlandırır; arkasında stres etileni vardır. B. pumilus hormon dengesine yardım eder.
| Bakteri türü | Temel mekanizma | Buğdaydaki katkısı | Hedef dönem |
|---|---|---|---|
| B. subtilis | Oksin-sitokinin, siderofor, biyofilm | Kök ve taç kökü gelişimi | İlk çıkış ve kardeşlenme |
| B. megaterium | Fosfataz, fitaz ve organik asit | Kardeşlenme, kök gücü | Çıkış ve kardeşlenme |
| B. amyloliquefaciens | Ekzopolisakkarit (EPS), kök kolonizasyonu | Kuraklık ve tuz stresine destek | Kardeşlenme ve kurak bahar |
| B. licheniformis | Potasyum çözme, proteaz-amilaz | Sağlam sap, dolgun tane | Sapa kalkma ve tane dolumu |
| B. pumilus | ACC deaminaz, giberellin | Kardeşin başağa dönmesi, stres dengesi | Sapa kalkma ve başaklanma |

1. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Bakteriler çimlenen genç köke yerleşir; fosfor alımı ve kök gelişimi desteklenir.
Nasıl: Tarla pülverizatörüyle toprağa veya yağmurlamayla

2. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
Kardeşlenmede bitki yan sapları ve yeni kökleri oluşturur. Yapraktan uygulama yaprak yüzeyine yararlı bakteri taşır ve bu döneme eşlik eder.
Nasıl: Tarla pülverizatörü; sabah erken veya akşamüstü

3. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
Sapa kalkmada başak şekillenir ve besin ihtiyacı hızla artar. İkinci yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
Nasıl: Tarla pülverizatörü; sabah erken veya akşamüstü
Uygulama zamanı hakkında
Resmi takvimde 3 uygulama vardır: ekimden sonra ilk çıkışta topraktan, kardeşlenme döneminde yapraktan, sapa kalkma döneminde yapraktan.
Kardeşlenme kışlık buğdayda sonbaharda başlar, baharda sürer. Yapraktan uygulamayı bitkilerin aktif büyüdüğü, havanın uygun olduğu kardeşlenme döneminde yapın; çoğu bölgede bu bahar başına denk gelir.
İlk çıkışta karışımı tarla pülverizatörüyle toprak yüzeyine eşit püskürtün. Kuru tarımda uygulamayı toprak nemliyken, yağmurdan önce veya hemen sonra yapın; yağmur ürünü kök bölgesine indirir. Yağmurlama veya damla sulama olan tarlada ürünü sulamanın son 15–20 dakikasında verin, ardından 5 dakika temiz su geçirin.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 200 L su · 2 dekara kadar
Bitkiler aktif büyürken, sabah erken veya akşam serinliğinde, hava 10–30 °C arasındayken tarla pülverizatörüyle yaprakları ıslatacak şekilde püskürtün. İkinci yapraktan uygulamayı sapa kalkma döneminde, ilk boğum hissedildiğinde aynı biçimde yapın. Don beklenen, çok rüzgârlı veya yağmur yağacak günlerde uygulama yapmayın.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 300 L su · 3 dekara kadar
Uygulama sayısı değişmez: resmi takvimdeki 3 uygulama bakterileri köke yerleştirir, bakteriler kök çevresinde çoğalarak sonraki evrelerde de çalışmayı sürdürür.
Kışlık buğday toprak 8–10 °C civarındayken ekilir ve uygun nemde 1–2 haftada çıkar. İlk çıkışta toprağa verilen Proverim'deki B. subtilis ve B. megaterium genç köke en baştan yerleşir; bitkinin kışa güçlü bir kökle girmesini destekler.
1. uygulama · ekimden sonra ilk çıkışta · topraktan
Bitki 3–4 yapraklı olunca kardeş vermeye başlar; kışlık buğdayda kardeşlenme sonbaharda başlar, bahar uyanışıyla sürer. Taç kökleri bu dönemde oluşur. Yapraktan uygulama, bitkiler aktif büyürken kardeşlenmeye eşlik eder.
2. uygulama · kardeşlenme döneminde · yapraktan
Toprak ısınınca boğum araları uzar, başak sapın içinde şekillenir; azot ve su ihtiyacı en yükseğe çıkar. İkinci yapraktan uygulama başakçık sayısının belirlendiği bu hızlı büyüme dönemine eşlik eder.
3. uygulama · sapa kalkma döneminde · yapraktan
Başak çıkar, çiçeklenir ve 4–5 haftada tane dolar. Bu dönemde son bahar yağmuru ya da sulama, tane ağırlığını belirler. Tane sertleşip nemi %13–14'e inince hasat yapılır.
Kuru toprağa düşen, derin ekilen veya kaymak bağlayan tarlada tohumlar düzensiz çıkar; tarla kışa boşluklu girer.
Soğuk ve ıslak toprakta kök fosforu alamaz; genç bitkilerin yaprakları kızıl-mor renk alır, kardeşlenme gecikir.
Geç ekim, fosfor ve azot açlığı ile kurak bahar kardeşlerin başak vermeden kurumasına yol açar.
Fazla ve tek taraflı azot, sık ekim ve zayıf kök, sapa kalkma sonrasında yağmur ve rüzgârla birleşince buğday yatar; hasat zorlaşır, tane cılızlaşır.
Tane dolumunda 30 °C üstü sıcak, kuru rüzgâr ve susuzluk dolum süresini kısaltır; hektolitre ağırlığı düşer.
B. megaterium topraktaki bağlı fosforun bitkinin alabileceği hâle gelmesine yardımcı olur. Kardeşlenme ve kök gelişimi için fosfor kritiktir; mısırda B. megaterium ve B. subtilis ile fosfor alımı ve verim arttı (Oliveira-Paiva ve ark., 2024).
Buğdayda bir B. licheniformis suşunun tuz stresi altında bitki gelişimini desteklediği gösterildi (Singh ve Jha, 2016).
Bacillus türlerinin ürettiği büyüme düzenleyicileri yan kök ve kök tüyü oluşumunu destekler. Daha çok kök, daha geniş bir besin ve su alanı demektir.
Araştırma sonuçları ilgili çalışmalardaki suşlara ve koşullara aittir; Proverim'in beşli karışımı için birebir garanti değildir.
Sezonda 1 topraktan + 2 yapraktan uygulama. Dekarı girin, ihtiyacınızı ve en uygun ambalajı görün.
Buğdayda bitki probiyotiği
Topraktan uygulamada 1 L ürün 200 L suyla 2 dekara kadar, yapraktan uygulamada 1 L ürün 300 L suyla 3 dekara kadar yeter. Sezonda 1 topraktan + 2 yapraktan uygulama yapıldığı için 10 dekar için yaklaşık 11,7 L gerekir.
1 topraktan + 2 yapraktan uygulama ile dekara sezonda yaklaşık 1,17 L ürün gerekir. 20 L ambalajla bu, dekara yaklaşık 583 TL eder (güncel ambalaj fiyatına göre değişir).
Evet. Topraktan uygulamayı ekimden sonra, toprak nemliyken veya yağmurdan önce yapın; yapraktan uygulamalar kardeşlenme ve sapa kalkmada yapılır.
Hayır. Ekmeklik ve makarnalık (durum) buğdayda aynı 3 dönem ve aynı doz geçerlidir.
Evet. Doz ve takvim aynıdır. Buğdayda bir B. licheniformis suşunun tuz stresi altında bitkiye destek olduğu gösterilmiştir (Singh ve Jha, 2016).
Hayır. Gübre programınıza devam edin. Bitki probiyotiği gübrenin yerini almaz; besinin köke daha iyi ulaşmasına ve kök gelişimine yardımcı olur. Hazır gübre karışımlarıyla tankta uzun süre bekletmeyin.
Sabah erken veya akşamüstü, hava sıcaklığı 10–30 °C arasındayken. Öğle sıcağında ve güçlü rüzgârda püskürtme yapmayın; yaprakların iki yüzü de ıslanmalıdır.
Buğdayda kök, çiçek ve meyve
Kışlık buğday, toprak sıcaklığı 8–10 °C civarına düştüğünde ve tohum yatağı tavdayken ekilir. İç Anadolu ve geçit bölgelerinde eylül sonu–ekim, Trakya ve Marmara'da ekim sonu–kasım, Akdeniz, Ege ve Güneydoğu'da kasım–aralık uygun dönemdir. Yazlık buğday ise Doğu Anadolu gibi sert kışlı yerlerde mart–nisanda ekilir.
Buğday mibzerle 3–5 cm derinliğe, 12–18 cm sıra arasıyla ekilir. Dekara tohum miktarı bin tane ağırlığı ve ekim zamanına göre genellikle 18–25 kg'dır; geç ekimde ve serpme ekimde miktar artırılır. Sertifikalı, temizlenmiş tohum kullanmak çıkışı eşitler.
Buğday, toprak uygun nemdeyken ve 10 °C civarındayken ekimden sonra genellikle 7–15 günde çıkar. Toprak soğudukça çıkış uzar; çok kuru toprakta tohum yağmuru bekler. Ekim derinliği 5 cm'yi aşarsa filiz yüzeye ulaşmakta zorlanır.
Buğday gübreleme programı ekimde taban gübresiyle fosforun tamamı ve azotun bir kısmını, ilkbaharda ise kalan azotu kardeşlenme ve sapa kalkmada üst gübre olarak vermeye dayanır. Kuru tarımda dekara yaklaşık 8–12 kg, sulu tarımda 14–18 kg saf azot önerilir; kesin miktar toprak analizine göre belirlenir. Kükürt ve çinko eksik topraklarda tamamlanmalıdır. Proverim bu programın yerini almaz, besinin köke ulaşmasına yardım eder.
Buğdayda üst gübre ilkbaharda iki kez verilir: ilki kardeşlenme döneminde toprak tava gelince, ikincisi sapa kalkma başında. Üst gübreyi yağmurdan hemen önce veya toprak nemliyken atmak, azotun köke ulaşmasını kolaylaştırır. Kuru tarımda tek seferde, kardeşlenme sonu–sapa kalkma başında vermek de yaygındır.
Buğday en çok azota ihtiyaç duyar; fosfor kök ve kardeş, kükürt ve çinko ise tane kalitesi için gereklidir. Ekimde fosforlu taban gübresi (ör. DAP veya 20-20-0), ilkbaharda azotlu üst gübre (üre, amonyum nitrat, amonyum sülfat) kullanılır. Kükürt eksik topraklarda amonyum sülfat tercih edilebilir.
Buğday yapraklarındaki morarma çoğunlukla soğuk ve ıslak toprakta kökün fosforu alamamasından kaynaklanır. Kış sonu ve erken baharda genç bitkilerde görülür, toprak ısındıkça çoğu zaman kendiliğinden geçer. Uzun sürüyorsa fosfor eksikliği, sıkışık toprak ve kök gelişimi kontrol edilmelidir.
Buğday en çok fazla ve tek taraflı azotlu gübreleme, çok sık ekim ve zayıf kökle yatar. Uzun boylu çeşitler, sapa kalkmadan sonra gelen şiddetli yağmur ve rüzgâr riski artırır. Dengeli azot, potasyum, uygun tohum miktarı ve yatmaya dayanıklı çeşit seçimi yatmayı azaltır.
Kardeşlenme, buğdayın ana sapın dibinden yeni yan saplar çıkarmasıdır; her kardeş başak verebilir. Bitki 3–4 yapraklı olunca başlar; kışlık buğdayda sonbaharda başlayıp kış sonu–bahar başında devam eder. Erken ekim, yeterli fosfor ve azot kardeş sayısını artırır.
Buğday, toprak ve hava ısınınca, çoğu bölgede mart sonu–nisan arasında sapa kalkar. Sap tabanında ilk boğum elle hissedildiğinde sapa kalkma başlamıştır. Bu dönemde başaktaki başakçık sayısı belirlendiği için azot ve su eksikliği verimi doğrudan düşürür.
Bacillus, karışım ve uygulama
Sulu tarımda buğday için en kritik sulamalar sapa kalkma, başaklanma–çiçeklenme ve süt olum dönemleridir. Bahar yağışları yetersizse kardeşlenme sonunda da bir sulama yapılabilir. Çiçeklenmede ve tane dolumunda susuz kalan buğdayda tane sayısı ve tane ağırlığı belirgin düşer.
Buğday, tane sertleşip tırnakla iz bırakmadığında ve tane nemi %13–14'e düştüğünde biçerdöverle hasat edilir. Akdeniz ve Güneydoğu'da mayıs sonu–haziran, İç Anadolu'da temmuz, Doğu Anadolu'da temmuz sonu–ağustosta hasat yapılır. Geç kalınan hasatta başak kırılır, tane dökülür.
Türkiye'de buğday verimi ortalama dekara 250–300 kg civarındadır; kurak yıllarda bu ortalama belirgin düşer. Kuru tarımda iyi bir yılda 350–500 kg, sulu tarımda ve iyi bakımla 600–800 kg ve üzeri alınabilir. Verimi en çok bahar yağışı, ekim zamanı ve azot yönetimi belirler.
Buğday verimi, metrekaredeki başak sayısı × başaktaki tane sayısı × bin tane ağırlığı (g) ÷ 1000 formülüyle tahmin edilir; sonuç gram/m² olarak çıkar ve doğrudan kg/dekara eşittir. Örneğin metrekarede 500 başak, başakta 35 tane ve 40 g bin tane ağırlığı yaklaşık 700 kg/da verim demektir. Tarlanın farklı yerlerinden en az 4–5 metrekare sayım yapın.
Buğday verimini artırmanın yolu, zamanında ve doğru derinlikte ekim, toprak analizine göre dengeli gübreleme ve kardeşlenme–sapa kalkmada azotun zamanında verilmesidir. Sertifikalı ve bölgeye uygun çeşit, uygun tohum miktarı ve ekim nöbeti (baklagil veya nadas sonrası buğday) verimi belirgin artırır. Sulu alanda sapa kalkma ve çiçeklenme sulamaları kaçırılmamalıdır.
Türkiye'de ekmeklik buğdayda Bezostaja-1, Gerek-79, Esperia, Tosunbey ve Nevzatbey; makarnalık buğdayda Kızıltan-91 gibi çeşitler uzun yıllardır yaygındır. Bölgeye göre kışa dayanım, kuraklığa uyum ve kalite farklı çeşitleri öne çıkarır. Çeşit seçiminde il tarım müdürlüğünün bölgesel önerileri esas alınmalıdır.
Buğday için uygun toprak pH'ı 6,0–7,5'tir; buğday tuza orta derecede dayanıklıdır ve toprak tuzluluğu yaklaşık 6 dS/m'yi aşınca verim düşmeye başlar. Tuzlu tarlalarda en hassas dönem çıkış ve ilk gelişmedir. Kireçli topraklarda fosfor ve çinko alımına ayrıca dikkat edilmelidir.
Proverim buğdayda kök ve taç kökü gelişimini, kireçli toprakta bağlı fosforun çözülmesini ve kuraklık-tuz stresinde kökün dayanmasını destekler. İçindeki 5 Bacillus türü, Bakanlık lisanslı bir mikrobiyal gübre olarak kök ve yaprak çevresinde iş bölümüyle çalışır. Kardeşlerin başağa dönmesine ve tanenin dolgun gelişmesine yardımcı olur.
Buğdayda Proverim 3 kez uygulanır: ekimden sonra ilk çıkışta topraktan, kardeşlenme döneminde yapraktan, sapa kalkma döneminde yapraktan. Topraktan uygulamada 1 L ürün 0,5 L şilempe ile karıştırılıp 200 L suyla 2 dekara kadar verilir. Yapraktan uygulamalarda 1 L ürün 0,5 L şilempe ile 300 L suyla 3 dekara kadar püskürtülür.
Evet, Proverim sıvı gübreler ve suda çözünen yaprak gübreleriyle aynı tankta kullanılabilir. Ürünü önce şilempeyle karıştırıp sonra tanka ekleyin ve karışımı aynı gün tüketin. Bakırlı ürünler, klorlu su ve dezenfektanlarla aynı tankta karıştırmayın; bakırlı bir uygulama yaptıysanız Proverim'i en az 7–10 gün arayla verin.
Buğdayın 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. 1 litre topraktan 2, yapraktan 3 dekar.