
Çıkış seyrek
Ispanak tohumu sıcak toprakta zor çimlenir; kaymak bağlayan yüzeyde de çıkış seyrekleşir. Erken sonbahar ekimlerinde toprak sıcaklığına dikkat etmek gerekir.
Satın al
Ekim, 4–6 yaprak ve hızlı büyüme: ıspanağın 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. Ne zaman, nasıl, ne kadar?

Ispanak, sebzeler içinde toprak asitliğine en hassas olanlardandır; pH 6'nın altına indiğinde kök gelişimi yavaşlar ve yapraklar sararır. Kazık köklüdür ama besin alan ince kökleri üst toprakta yoğunlaşır. Uzayan günler ve ısınan hava bitkiyi hızla sapa iter; yaprak hasadı için zaman dardır.
3 kritik anı gör ↓Ispanak için Proverim1 L 949 TL'den · tek uygulamada topraktan 2 dekar · Bakanlık tescilli
Sezonluk ihtiyacımı hesapla Satın al
Ispanak tohumu sıcak toprakta zor çimlenir; kaymak bağlayan yüzeyde de çıkış seyrekleşir. Erken sonbahar ekimlerinde toprak sıcaklığına dikkat etmek gerekir.

Asitli ya da ıslak, soğuk toprakta kök azotu alamaz; yaşlı yapraklardan başlayarak sararma görülür. Kireçli toprakta ise genç yapraklar demir ve mangan alımı zorlaştığı için açık renkli kalır.

Gün uzadıkça ve hava ısındıkça ıspanak yaprak yapmayı bırakıp çiçek sapı verir. İlkbahar ekimlerinde geç kalınırsa hasat penceresi birkaç güne iner.

Kök zayıf kalırsa yapraklar küçük ve ince kalır; demet ağırlığı düşer, hasat gecikir. Geciken hasat da çoğu zaman sapa kalkmaya yakalanır.
Ispanak belirtileri hakkında
En sık sebepler azot yetersizliği, asitli toprak, aşırı sulamada kökün havasız kalması ve kireçli toprakta demir ile mangan alımının zorlaşmasıdır. Yaşlı yapraklardan başlayan sararma genelde azotla, genç yapraklardaki açık renk ise demirle ilgilidir. Kesin karar için toprak analizi yaptırın.
Ispanak uzun gün bitkisidir; günler uzadığında ve hava ısındığında sapa kalkar. Geç ilkbahar ekimi, sıcak hava ve su stresi bunu hızlandırır. Sonbahar ve erken ilkbahar ekimi, sapa kalkmaya yavaş çeşitlerle bu riski azaltır.
Fazla azotlu gübreleme ve düşük ışık yapraklarda nitrat birikimini artırır; kışın kısa ve bulutlu günlerde bu daha belirgindir. Azotu bölerek vermek ve güneşli bir günün ardından hasat etmek nitratı düşük tutmaya yardımcı olur.
Spinacia oleracea
Ispanak tarlaya doğrudan ekilir ve sık sıralarla yetiştirilir. Kazık kökü derine iner ama yaprağı besleyen ince kökler toprağın üst katmanında yoğunlaşır. Ağır, suyu bekleten toprakta kök havasız kalır; asitli toprakta ise gelişme belirgin biçimde yavaşlar.
Ispanağın değeri koyu yeşil, iri ve etli yapraktır; bunun için en çok azot ve magnezyum ister. İhtiyaç 4–6 yapraktan sonra hızla artar ve hasada kadar yüksek kalır. Kireçli toprakta demir ve mangan alımı zorlaşır, genç yapraklar açık renkli görünebilir; fazla azotlu gübreleme ise yaprakta nitrat birikimini artırır.
Bitki probiyotiği ıspanakta ekimle birlikte verildiğinde çimlenen köke en baştan yerleşir ve kök gelişimine yardımcı olur. 4–6 yaprakta ve hızlı yaprak gelişiminde yapılan iki yapraktan uygulama, yaprak alanının hızla büyüdüğü bu kısa döneme eşlik eder.
Ispanak (Spinacia oleracea), pancar ve pazıyla aynı aileden, serin havayı seven ve hafif donlara dayanan bir yaprak sebzesidir. Ispanak yetiştiriciliğinde Türkiye'de en çok sonbahar ekimiyle kışı tarlada geçiren üretim, ilkbahar ekimi ve sanayi (dondurma) için mekanize üretim yapılır. Değeri koyu yeşil, iri ve etli yapraktadır; bu yaprak, gün uzayıp bitki sapa kalkmadan önceki dar pencerede kurulmalıdır. Ispanakta verimi belirleyen asıl darboğaz, kökün kısa sürede yeterli azot, magnezyum ve demiri yaprağa taşıyabilmesidir.
Ispanak, gün uzunluğu belirli bir eşiği aşınca yaprak yapmayı bırakıp çiçek sapına geçer. Sıcaklık bu geçişi hızlandırır; ilkbahar ekimlerinde hasat penceresi bu yüzden birkaç güne iner.
Ispanakta erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerdedir. Erkek bitkiler daha erken sapa kalkar ve daha az yaprak verir; modern çeşitlerde sapa kalkma daha geç ve düzenlidir.
Ispanak yaprağında nitrat ve oksalik asit biriktirebilen bir bitkidir. Fazla azot, düşük ışık ve su stresi bu birikimi artırır; dengeli beslenme kaliteyi doğrudan etkiler.
Kökü ilk günden kurmak ve yaprağı sapa kalkmadan önce doldurmak için Proverim'deki 5 Bacillus türü iş bölümüyle çalışır:
B. subtilis çimlenen köke tutunup kılcal kök oluşumunu teşvik eder, B. megaterium soğuk toprakta bağlı fosforu çözer. Güçlü başlangıç, yaprak gelişiminin dar zamana sığmasını destekler.
B. subtilis sideroforlarla kireçli topraktaki demiri köke taşır, B. licheniformis bağlı potasyumu çözer. Demir, magnezyum ve potasyum akışının sürmesi, koyu yeşil ve etli yaprağa katkı sağlar.
B. amyloliquefaciens kök çevresinde su tutan ekzopolisakkaritler üretir. Kökün kuruyan toprakta ve tuzlu sulama suyunda strese dayanmasına, yaprak kenarlarının daha geç kurumasına yardımcı olur.
B. pumilus ACC deaminaz enzimiyle stres etilenini dengelemeye yardım eder. Sıcak ve kuru günlerde hormon dengesinin sürmesi, bitkinin yaprak yapmayı sürdürmesini destekler.
Beş tür, ıspanağın ekimden hasada kadar süren kısa sezonunda kök bölgesinde ve yaprak yüzeyinde farklı görevler üstlenir.
Hedef dönem: Ekim ve tüm sezon
Kireçli toprakta ıspanağın genç yaprakları demir alımı zorlaştığı için açık renkli kalabilir. B. subtilis çimlenen köke tutunur ve biyofilm kurar.
Hedef dönem: Ekim ve 4–6 yaprak
Sonbahar ve kış ekimlerinde soğuk toprak fosfor alımını yavaşlatır. B. megaterium bağlı fosforu çözer.
Hedef dönem: Hızlı yaprak gelişimi
Ispanak kuraklıkta yaprak yapmayı yavaşlatır, sapa kalkmaya yönelir. B. amyloliquefaciens kök çevresinde hızla çoğalarak tampon bir bölge kurar.
Hedef dönem: Hızlı yaprak gelişimi
Yaprak ağırlığının çoğu hasattan önceki haftalarda kazanılır. B. licheniformis kil arasına sıkışmış potasyumu çözer.
Hedef dönem: Hızlı büyüme ve hasat
Sıcak ve kuraklıkta artan etilen ıspanağı çiçek sapına iter. B. pumilus hormon dengesini sürdürmeye yardım eder.
| Bakteri türü | Temel mekanizma | Ispanaktaki katkısı | Hedef dönem |
|---|---|---|---|
| B. subtilis | Oksin-sitokinin, siderofor, biyofilm | Kılcal kök, demir alımı, koyu renk | Ekim ve tüm sezon |
| B. megaterium | Fosfataz, fitaz ve organik asit | Soğukta fosfor, güçlü başlangıç | Ekim ve 4–6 yaprak |
| B. amyloliquefaciens | Ekzopolisakkarit (EPS), kök kolonizasyonu | Su dengesi, tuz stresi | Hızlı yaprak gelişimi |
| B. licheniformis | Potasyum çözme, proteaz-amilaz | Yaprak ağırlığı, etli doku | Hızlı yaprak gelişimi |
| B. pumilus | ACC deaminaz, giberellin dengesi | Stres etileni, kalsiyum alımı | Hızlı büyüme ve hasat |

1. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Ispanak doğrudan ekildiği için ilk uygulama ekimden sonraki ilk sulamayla verilir. Bakteriler çimlenen köke en baştan yerleşir; kök gelişimi ve fosfor alımı desteklenir.
Nasıl: Ekim sonrası can suyu, yağmurlama veya damlama

2. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
4–6 yaprakta ıspanak rozetini açar ve yaprak alanı hızla büyür. Yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
Nasıl: Sabah erken veya akşamüstü püskürtme

3. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
Hasattan önceki haftalarda yaprak ağırlığının çoğu kazanılır. İkinci yapraktan uygulama, gün uzamadan önceki bu hızlı gelişime eşlik eder.
Nasıl: Sabah erken veya akşamüstü püskürtme
Uygulama zamanı hakkında
Resmi takvimde 3 uygulama vardır: ekimle (dikimle) birlikte topraktan, 4–6 gerçek yaprakta yapraktan, hızlı yaprak gelişimi döneminde yapraktan. Marul, roka ve maydanozla aynı programdır.
Hayır, 3 dönem ve doz aynıdır. Kışı tarlada geçiren sonbahar ıspanağında büyüme yavaşladığı için yapraktan uygulamaları bahar canlanmasıyla birlikte yapmak daha uygundur.
Ispanak doğrudan ekildiği için ilk uygulama ekimle birlikte veya ilk sulamada yapılır. Damlamada önce normal sulamayı yapın; sulamanın son 15–20 dakikasında ürünü gübre tankından verin, ardından 5 dakika temiz su geçirin. Yağmurlamalı veya sulanmayan alanda karışımı toprak nemliyken, yağmurdan önce ya da sonra toprağa yönelik püskürtün; ardından hafif bir yağmurlama ürünü kök bölgesine indirir.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 200 L su · 2 dekara kadar
Sabah erken veya akşam serinliğinde, hava 10–30 °C arasındayken püskürtün; yaprakların iki yüzü de ıslanmalıdır. İkinci yapraktan uygulama hızlı yaprak gelişimi döneminde aynı biçimde yapılır. Kışı tarlada geçiren ıspanakta bu uygulamayı bahar canlanmasıyla, ılık bir güne denk getirin.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 300 L su · 3 dekara kadar
Uygulama sayısı değişmez: resmi takvimdeki 3 uygulama bakterileri köke yerleştirir, bakteriler kök çevresinde çoğalarak sonraki evrelerde de çalışmayı sürdürür.
Ispanak tarlaya doğrudan ekilir. Ekimle birlikte veya ilk sulamada verilen Proverim'deki B. subtilis ve B. megaterium çimlenen köke en baştan yerleşir; kök gelişimine ve fosfor alımına yardımcı olur.
1. uygulama · ekimle birlikte veya ilk sulamada · topraktan
Bitki rozetini açar, kökünü derinleştirir. Bu dönemde seyreltme ve yabancı ot temizliği yapılır; yapraktan uygulama yaprak yüzeyine yararlı bakteri taşır.
2. uygulama · 4–6 gerçek yaprak · yapraktan
Hasattan önceki haftalarda yaprak ağırlığının çoğu kazanılır; azot ve su ihtiyacı en üst düzeydedir. İkinci yapraktan uygulama, gün uzamadan önceki bu hızlı gelişime eşlik eder.
3. uygulama · hızlı yaprak gelişimi · yapraktan
Bitki 8–10 yaprağa ulaşınca, çiçek sapı görünmeden hasat edilir. Güneşli bir günün öğleden sonrası yapılan hasat, yaprakta nitratın daha düşük olmasına yardımcı olur.
Sıcak toprakta ıspanak tohumu zor çimlenir; kaymak bağlayan yüzeyde fideler toprağı delemez. Seyrek sıra bütün sezonun verimini düşürür.
Uzayan gün ve ısınan hava bitkiyi çiçek sapına iter; geç ilkbahar ekimlerinde hasat penceresi birkaç güne iner.
Kök zayıf kalır ya da azot geç ulaşırsa yapraklar küçük ve ince kalır; demet ağırlığı düşer, hasat gecikir.
Tuzlu sulama suyu, potasyum yetersizliği ve kuraklık yaprak kenarlarında kahverengi kurumaya yol açar.
Fazla ve tek seferde verilen azot, kısa ve bulutlu kış günleriyle birleşince yaprakta nitrat birikimi artar.
Ispanakta hasat, gün uzayıp bitki sapa kalkmadan önce bitmelidir. Kökün erken kurulması yaprak gelişiminin bu dar zamana sığmasına yardımcı olur.
B. subtilis'in bitkinin demir alımını desteklediği gösterilmiştir (Zhang ve ark., 2009). Kireçli topraklarda ıspanağın genç yapraklarındaki açık renkle ilgilidir.
B. licheniformis ve B. pumilus, kuraklık ve tuzlu sulama suyu gibi stres koşullarında bitkiye destek olur.
Araştırma sonuçları ilgili çalışmalardaki suşlara ve koşullara aittir; Proverim'in beşli karışımı için birebir garanti değildir.
Sezonda 1 topraktan + 2 yapraktan uygulama. Dekarı girin, ihtiyacınızı ve en uygun ambalajı görün.
Ispanakta bitki probiyotiği
Topraktan uygulamada 1 L ürün 200 L suyla 2 dekara kadar, yapraktan uygulamada 1 L ürün 300 L suyla 3 dekara kadar yeter. Sezonda 1 topraktan + 2 yapraktan uygulama yapıldığı için 10 dekar için yaklaşık 11,7 L gerekir.
1 L ürün önce ürünle gelen 0,5 L şilempe ile karıştırılır, 200 L suyla 2 dekara kadar alana toprağa yönelik püskürtülür. Ardından hafif bir yağmurlama ürünü kök bölgesine indirir.
Evet. Ispanak asitli topraktan çok daha iyi hafif kireçli toprakta gelişir; ancak çok kireçli toprakta genç yapraklarda açık renk görülebilir. Bu durumda kökün demir alımını destekleyen uygulamalar işe yarar.
Ekimden 40–60 gün sonra, bitki 6–8 iri yaprağa ulaştığında hasat edilir. Sapa kalkma başlamadan hasadı bitirmek yaprak kalitesini yüksek tutar.
Hayır. Gübre programınıza devam edin. Bitki probiyotiği gübrenin yerini almaz; besinin köke daha iyi ulaşmasına ve kök gelişimine yardımcı olur. Hazır gübre karışımlarıyla tankta uzun süre bekletmeyin.
10 L suya 50 mL ürün (aynı 1/200 oranı), 1 L suya 5 mL karıştırıp can suyu olarak verin. Saksıda da aynı 3 dönem geçerlidir.
Sabah erken veya akşamüstü, hava sıcaklığı 10–30 °C arasındayken. Öğle sıcağında ve güçlü rüzgârda püskürtme yapmayın; yaprakların iki yüzü de ıslanmalıdır.
Ispanakta kök, çiçek ve meyve
Ispanak ılıman bölgelerde Eylül–Kasım, soğuk bölgelerde Şubat–Mart ve Ağustos–Eylül aylarında ekilir. Sonbaharda ekilen ıspanak kışı tarlada geçirir ve kış ile erken ilkbaharda hasat edilir. Geç ilkbahar ekiminde uzayan günler yüzünden bitki hızla sapa kalkar.
Ispanak iyi hazırlanmış tarlaya 2–3 cm derinliğe, serpme ya da sıraya ekilir. Mibzerle ekimde sıra arası 20–25 cm, sıra üzeri 3–5 cm bırakılır ve dekara 0,7–1 kg tohum yeterlidir; serpme ekimde 1–1,5 kg tohum kullanılır. Ekimden sonra toprak hafifçe bastırılır ve can suyu verilir.
Ispanak tohumu toprak 10–20 °C iken 7–14 günde çıkar. Toprak sıcaklığı 25 °C'yi aşınca çimlenme belirgin biçimde düşer; erken sonbahar ekimlerinde çıkışın seyrek olmasının sebebi budur. Tohumu ekimden önce bir gece suda bekletmek ve yüzeyi nemli tutmak çıkışı hızlandırır.
Ispanak, bitki 8–10 iri yaprağa ulaştığında kök boğazının hemen üstünden bütün olarak kesilerek ya da dış yaprakları tek tek koparılarak hasat edilir. Pazar için çoğunlukla bütün bitki kesilip demet yapılır; sanayi üretiminde biçerek hasat yapılır. Hasat çiçek sapı görünmeden bitirilmelidir.
Ispanak yapraklarının küçük kalması çoğunlukla zayıf kök, azot yetersizliği ve sık ekimden kaynaklanır. Asitli ya da ağır ve ıslak toprakta kök gelişimi yavaşlar, soğuk havada ise büyüme doğal olarak durur. Seyreltmeyi zamanında yapın, azotu bölerek verin, toprak pH'ını 6,5'in üstünde tutun.
Ispanakta yaprak kenarlarının kahverengileşip kuruması genellikle tuzlu sulama suyu, potasyum yetersizliği veya kuraklıktan kaynaklanır. Fazla gübrelemeyle toprakta biriken tuz da aynı belirtiyi verir. Sulamayı düzenli tutun, sulama suyu ve toprak EC'sini ölçtürün.
Ispanağın ağızda buruk his bırakması yaprakta doğal olarak bulunan oksalik asitten kaynaklanır. Sıcak ve kuru havada yetişen, su stresi çeken ve hasadı geciken ıspanakta bu tat daha belirgin olur. Serin dönemde düzenli sulanarak yetişen ve genç yaprakken hasat edilen ıspanak daha yumuşak tatlıdır.
Ispanak ekiminde fosfor ve potasyum taban gübresi olarak, azot ise bölünerek verilir; ıspanağın verimini en çok belirleyen besin azottur. İyi yanmış ahır gübresi ekimden önce toprağa karıştırılır; azotun bir kısmı ekimde, kalanı 4–6 yapraktan sonra üst gübre olarak uygulanır. Fazla azot yaprakta nitrat birikimini artırdığı için miktar toprak analizine göre belirlenmelidir. Proverim bu programın yerini almaz, besinin köke ulaşmasına yardım eder.
Ispanak toprağın üst katmanı sürekli hafif nemli kalacak şekilde, az ve sık sulanır. Sonbahar ve kış ekimlerinde yağış çoğu zaman yeterlidir; ilkbaharda ve kurak dönemde yağmurlama veya damlamayla 3–5 günde bir sulama yapılır. Su stresi sapa kalkmayı hızlandırır, aşırı su ise kökü havasız bırakır.
Ispanakta dekara verim çoğunlukla 2–4 ton arasındadır. Denemelerde uygun zamanda yapılan Ekim ayı ekimlerinde dekardan 4 tonun üzerinde verim alınmıştır. Verim; ekim zamanı, sıklık, çeşit ve hasadın sapa kalkmadan yapılmasına göre değişir.
Bacillus, karışım ve uygulama
Türkiye'de yaygın ıspanak çeşitleri arasında yerel Tokat dikenli ve Tokat dikensiz tipleri ile Matador, Virofle gibi açık tozlanan çeşitler ve sapa kalkmaya yavaş hibritler bulunur. Dikenli ve dikensiz ayrımı tohumun şeklini anlatır. Yaprak yapısına göre düz yapraklı ve kıvırcık (buruşuk) yapraklı tipler vardır.
Kışın ıspanak, sonbaharda ekilip kışa 4–6 yapraklı güçlü bir rozetle sokularak yetiştirilir. Bu dönemdeki ıspanak hafif donlara dayanır, soğukta büyümesi yavaşlar ve bahar ısınmasıyla yeniden hızlanır. Ağır ve su tutan toprakta kış yağışları kökü havasız bırakır; iyi süzek tarla seçilmelidir.
Serada ıspanak kış aylarında gündüz 15–20 °C, gece 5–10 °C sıcaklıkta, çoğunlukla ana ürünler arasında kısa bir ara ürün olarak yetiştirilir. Sera ıspanağı açıktan daha hızlı gelişir ve yaprakları daha yumuşaktır. Düşük ışıklı kış serasında nitrat birikimi arttığı için azot ölçülü verilmeli, sera iyi havalandırılmalıdır.
Ispanak 0 °C ve %95–98 nemde saklandığında 10–14 gün bozulmadan kalır. Hasattan sonra hızla soğutmak ve yaprakları ezmeden kasalamak raf ömrünü uzatır. Uzun saklama için ıspanak haşlanıp dondurulur.
Ispanak tınlı, organik maddece zengin, nem tutan ve iyi süzek topraklarda en iyi yetişir. Uygun pH 6,5–7,5'tir; pH 6'nın altında kök gelişimi yavaşlar ve yapraklar sararır. Ispanak tuza orta derecede hassastır; toprak EC'si yaklaşık 2 dS/m'yi aştığında verim düşmeye başlar.
Ispanak pancar ve pazıyla aynı ailedendir; aynı yere bu bitkiler üst üste ekilmemelidir. Ispanaktan sonra ilkbaharda fasulye, domates, biber veya kabakgiller ekilebilir; sonbahar ıspanağı da yazlık sebzelerin ardından iyi bir ikinci üründür. En az 3 yıllık nöbet toprak yorgunluğunu azaltır.
Proverim ıspanakta kökün ilk günden kurulmasına ve yaprağın sapa kalkmadan önce dolmasına yardımcı olur. İçindeki 5 Bacillus türü kılcal kök oluşumunu teşvik eder, bağlı fosfor ve potasyumun çözülmesine, kireçli toprakta demir alımına yardım eder. Bu, koyu yeşil ve etli yaprağa katkı sağlar.
Proverim ıspanakta 3 kez uygulanır: ekimle birlikte veya ilk sulamada topraktan, 4–6 gerçek yaprakta yapraktan, hızlı yaprak gelişimi döneminde yapraktan. Topraktan uygulamada 1 L ürün + 0,5 L şilempe 200 L suyla 2 dekara, yapraktan uygulamada 300 L suyla 3 dekara kadar yeter.
Evet, takvimdeki 3 uygulamanın ikisi yapraktandır: 4–6 gerçek yaprakta ve hızlı yaprak gelişimi döneminde. 1 L ürün + 0,5 L şilempe 300 L suyla 3 dekara kadar alana, sabah erken veya akşam serinliğinde, 10–30 °C'de püskürtülür. Öğle sıcağında ve rüzgârlı havada uygulama yapmayın.
Proverim gübre programıyla birlikte kullanılabilir, ancak bakırlı ürünler ve dezenfektanlarla aynı tankta karıştırılmamalıdır. Ürün önce kendi şilempesiyle karıştırılır, sonra suya katılır ve karışım aynı gün kullanılır. Hazır NPK çözeltisiyle tankta uzun süre bekletmeyin; bakırlı uygulamalarla arasına en az 7–10 gün bırakın.
Ispanağın 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. 1 litre topraktan 2, yapraktan 3 dekar.