
Fide tutmuyor
Şaşırtmada kökü kopan tütün fidesi, yeni kök oluşturana kadar bekler; sıcak ve kuru toprakta fide kaybı artar.
Satın al
Fide dikiminden yaprak dolgunlaşmasına kadar tütünün 3 kritik anında yararlı bakteri desteği: ne zaman, nasıl, ne kadar.

Tütünde hasat edilen yapraktır; her yaprağın büyüklüğü ve dokusu, kökün o dönemde taşıdığı su ve besine bağlıdır. Fideden tarlaya geçişte kökü zarar gören tütün haftalarca bekler, alt yapraklar küçük kalır. Fide kaybı, küçük yaprak ve düzensiz olgunlaşma çoğu zaman dikimden sonraki ilk günlerde başlar.
3 kritik anı gör ↓Tütün için Proverim1 L 949 TL'den · tek uygulamada topraktan 2 dekar · Bakanlık tescilli
Sezonluk ihtiyacımı hesapla Satın al
Şaşırtmada kökü kopan tütün fidesi, yeni kök oluşturana kadar bekler; sıcak ve kuru toprakta fide kaybı artar.

Azot ve magnezyum yetmezse alt yapraklar olgunlaşmadan sararır. Olgunlaşmaya bağlı açılma ise kırım zamanının işaretidir.

Fide döneminde stres yaşayan, kökü zayıf tütün erken tepe çiçeği verir; yaprak sayısı ve verim düşer.

Yaprak büyümesi döneminde su ve potasyum yetmezse yapraklar küçük, ince ve hafif kalır.
Tütün belirtileri hakkında
Şaşırtmada kök kaybı, sıcak ve kuru toprağa dikim, fidenin yastıkta fazla büyümesi ve dikimden sonra yetersiz can suyu en sık sebeplerdir. Dikimde can suyuyla birlikte topraktan uygulama kök tutmaya yardımcı olur.
Alttan başlayan sararma azot ve magnezyum yetersizliğine bağlı olabilir; ancak alt yaprakların açılması olgunlaşmanın, yani kırım zamanının da işaretidir. Erken ve düzensiz sararmada toprak ve yaprak analizi yaptırın.
Fide döneminde stres, zayıf kök, yaprak büyümesi döneminde kuraklık ve potasyum yetersizliği yaprakları küçük ve ince bırakır. Erken çiçeğe kalkan bitkide de yaprak sayısı düşer.
Nicotiana tabacum
Tütün fide yastığında yetiştirilip tarlaya şaşırtılır; kazık kökü şaşırtmada büyük ölçüde kopar ve bitki saçak köklü gelişir. Bu yüzden dikimden sonraki ilk günler, yeni köklerin oluştuğu en hassas dönemdir. Ege ve Karadeniz'in hafif ve süzek toprakları kaliteli yaprak için tercih edilir.
Tütünün besin ihtiyacı dikimden 3–4 hafta sonra hızlı büyümeyle artar, tepe çiçeği görünmeden önce zirveye çıkar. Potasyum yaprak kalitesi ve yanma özelliği için belirleyicidir; fazla azot ise yaprağı kalınlaştırıp olgunlaşmayı geciktirir. Klorür yanma kalitesini düşürdüğü için gübre seçiminde dikkat edilir.
Bitki probiyotiği, fide dikimiyle birlikte yeni oluşan köke yerleşerek kök gelişimine ve besin alımına yardımcı olur. Çiçeklenme başlangıcındaki yapraktan uygulama, yaprakların en hızlı büyüdüğü döneme eşlik eder. Yaprak dolgunlaşmasındaki uygulama ise kırım boyunca kök bölgesindeki bakteri nüfusunu tazeler.
Tütün (Nicotiana tabacum), fide yastığında yetiştirilip tarlaya şaşırtılan, hasat edilen ürünü yaprak olan tek yıllık bir endüstri bitkisidir. Türkiye'de tütün yetiştiriciliği ağırlıkla Ege, Karadeniz ve Güneydoğu'da küçük yapraklı, kokulu şark (oryantal) tipleriyle; daha sınırlı alanda iri yapraklı Virginia ve Burley tipleriyle yapılır. Yaprağın büyüklüğü, dokusu ve yanma kalitesi, dikimden sonraki ilk haftalarda kurulan kökün sezon boyunca taşıdığı su ve potasyuma bağlıdır. Asıl darboğaz, şaşırtmada kazık kökü kopan fidenin sıcak toprakta hızla yeni kök kurabilmesi ve az azotla yetiştirilen şark tütününde dengeli beslenmedir.
Tütünün kazık kökü fide sökümünde büyük ölçüde kopar; bitki dikimden sonra gövde dibinden yeni, saçak kökler çıkarır. Bu kökler kurulana kadar fide sıcağa ve kuruluğa çok hassastır.
Tütün yaprakları gövde üzerinde alttan yukarı doğru sırayla olgunlaşır; bu yüzden kırım da 'el el' alttan başlayıp birkaç haftaya yayılır. Her elin kalitesi o dönemdeki kök gücüne bağlıdır.
Fazla azot yaprağı kalınlaştırır, olgunlaşmayı geciktirir ve şark tütününde kokuyu, rengi bozar. Az azot ise yaprağı küçük ve erken sarı bırakır; denge kökün besini ne kadar verimli aldığıyla kurulur.
Tütün yaprağında biriken klor yanma kalitesini düşürür, potasyum ise yanmayı ve elastikiyeti iyileştirir. Bu yüzden tütünde klorürlü gübre ve tuzlu sulama suyu istenmez.
Şaşırtılan fideye hızla kök kurdurmak, potasyum ve fosforu dengeli taşımak, yaz sıcağında yaprak dolgunlaşmasını desteklemek için Proverim'deki 5 Bacillus türü iş bölümüyle çalışır:
B. subtilis dikimle birlikte verildiğinde gövde dibinden çıkan yeni köklere tutunup biyofilm kurar, oksin-sitokinin öncülleriyle saçak kök oluşumunu teşvik eder. B. megaterium bağlı fosforu çözerek kök kurulumuna enerji desteği sağlar.
B. amyloliquefaciens kök çevresinde ekzopolisakkarit jelleri oluşturarak toprak nemini tutmaya yardım eder. Çoğu şark tütününün susuz yetiştirildiği yamaç tarlalarında kuraklık stresine dayanmaya katkı sağlar.
B. licheniformis kil arasında bağlı kalan potasyumu çözer. Tütün yaprağında potasyumun yeterli olması yanma kalitesine, yaprak elastikiyetine ve dolgunluğuna katkı sağlar.
B. pumilus ACC deaminaz enzimiyle kuraklık ve sıcak stresinde artan etileni dengelemeye yardımcı olur. Stresin azalması, bitkinin erken tepe çiçeğine kalkmadan yaprak yapmayı sürdürmesini destekler.
Beş tür, tütünün dikimden son kırıma kadar kök bölgesinde ve yaprak yüzeyinde farklı görevler üstlenir.
Hedef dönem: Dikim ve ilk gelişim
Şaşırtılan tütün fidesinin ilk işi yeni kök çıkarmaktır. B. subtilis can suyuyla bu köklere en baştan yerleşir.
Hedef dönem: Dikim ve ilk gelişim
Fosfor, şaşırtmadan sonraki kök kurulumunun yakıtıdır. B. megaterium toprakta bağlı kalan fosforu çözer.
Hedef dönem: Hızlı büyüme ve yaz sıcağı
Tütünün çoğu sulanmayan, hafif ve süzek tarlalarda yetişir. B. amyloliquefaciens kök çevresinde hızla çoğalır.
Hedef dönem: Yaprak dolgunlaşması
Tütünde potasyum, yaprağın yanma özelliğini ve elastikiyetini belirler. B. licheniformis kil arasına sıkışmış potasyumu çözer.
Hedef dönem: Çiçeklenme ve kırım
Fide döneminde ya da yazın strese giren tütün erken çiçeğe kalkar, yaprak sayısı azalır. B. pumilus hormon dengesine yardım eder.
| Bakteri türü | Temel mekanizma | Tütündeki katkısı | Hedef dönem |
|---|---|---|---|
| B. subtilis | Oksin-sitokinin, siderofor, biyofilm | Fide tutunması, saçak kök | Dikim ve ilk gelişim |
| B. megaterium | Fosfataz, fitaz, organik asit | Kök kurulumu, erken gelişim | Dikim ve ilk gelişim |
| B. amyloliquefaciens | Kök kolonizasyonu, ekzopolisakkarit (EPS) | Kuraklık ve tuz stresine destek | Hızlı büyüme ve yaz sıcağı |
| B. licheniformis | Potasyum çözme, proteaz, amilaz | Yaprak dolgunluğu, yanma kalitesi | Yaprak dolgunlaşması |
| B. pumilus | ACC deaminaz, giberellin | Stres etileni, yaprak sayısı | Çiçeklenme ve kırım |

1. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Dikimden sonra fide yeni kökler oluşturur. Can suyuyla verilen bakteriler bu köklere en baştan yerleşir; kök tutmaya ve fosfor alımına yardımcı olur.
Nasıl: Dikimde can suyu veya damlama

2. uygulama · 1 L / 300 L su · 3 dekara kadar
Tepe çiçeği görünmeye başladığında bitki en hızlı yaprak büyütme dönemindedir. Yapraktan uygulama yaprak yüzeyine yararlı bakteri taşır ve bu döneme eşlik eder.
Nasıl: Sırt veya tarla pülverizatörü; sabah erken veya akşamüstü

3. uygulama · 1 L / 200 L su · 2 dekara kadar
Kırım alttan yukarı sürerken üst yapraklar hâlâ dolgunlaşır. Kök çevresindeki bakteri nüfusu tazelenir; yaprak dolgunlaşmasına eşlik eder.
Nasıl: Damlama, can suyu veya sulama suyuyla
Uygulama zamanı hakkında
Resmi takvimde tarla bitkileri programı uygulanır: fide dikimiyle birlikte veya ilk gelişimde topraktan, çiçeklenme başlangıcında yapraktan, yaprak dolgunlaşmasında topraktan.
Programın ilk uygulaması tarlaya dikimle birliktedir. Fide yastığında kullanmak isterseniz aynı oranı (1 L ürün 200 L suya) can suyu olarak uygulayabilirsiniz.
Tütünde ilk uygulama dikimle birlikte, can suyuna katılarak yapılır; ürün doğrudan fide köküne ulaşmalıdır. Damlamalı tarlada önce normal sulamayı yapın; sulamanın son 15–20 dakikasında ürünü gübre tankından verin, ardından 5 dakika temiz su geçirin. Sulanmayan şark tütünü tarlasında karışımı dikim çukuruna can suyu olarak verin; yaprak dolgunlaşmasındaki uygulamayı toprak nemliyken, yağmurdan önce veya hemen sonra sıra diplerine yapın.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 200 L su · 2 dekara kadar
Tepe çiçekleri görünmeye başladığında, sabah erken veya akşam serinliğinde, hava 10–30 °C arasındayken pülverizatörle yaprakların iki yüzü de ıslanacak şekilde püskürtün. Sabah çiğ kalkmadan kırım yapılan günlerde uygulamayı kırımdan sonra, akşamüstüne bırakın.
1 L ürün + 0,5 L şilempe → 300 L su · 3 dekara kadar
Uygulama sayısı değişmez: resmi takvimdeki 3 uygulama bakterileri köke yerleştirir, bakteriler kök çevresinde çoğalarak sonraki evrelerde de çalışmayı sürdürür.
Toz kadar küçük tütün tohumu şubat–mart aylarında fide yastığına veya viyole ekilir; 45–60 günde 4–6 yapraklı, 10–15 cm boyunda fide elde edilir. Dikimden önce fideler sulamayı azaltarak sertleştirilir.
Fideler nisan–mayıs aylarında, toprak ısındığında tarlaya dikilir. Can suyuyla verilen Proverim'deki B. subtilis ve B. megaterium gövde dibinden çıkan yeni köklere en baştan yerleşir; fidenin tutunmasına yardımcı olur.
1. uygulama · fide dikimiyle birlikte / ilk gelişimde · topraktan
Dikimden 3–4 hafta sonra bitki hızla yaprak büyütür; tepe çiçeği göründüğünde yaprak alanı en hızlı genişleme dönemindedir. Yapraktan uygulama bu döneme eşlik eder.
2. uygulama · çiçeklenme başlangıcında · yapraktan
Alt ellerden başlayarak yapraklar açık yeşile döner, dolgunlaşır ve kırıma gelir. Topraktan uygulama kök çevresindeki bakteri nüfusunu tazeler; üst yaprakların dolgunlaşmasına eşlik eder.
3. uygulama · yaprak dolgunlaşması döneminde · topraktan
Şark tütünü sabah kırılıp aynı gün dizilir ve güneşte kurutulur; Virginia ısıtmalı fırınlarda, Burley gölgede havayla kurutulur. Kurutmadan sonra tütün nemlendirilip denk yapılır.
Fazla büyümüş veya sertleştirilmemiş fide, sıcak ve kuru toprağa dikim ve yetersiz can suyu fide kaybını artırır; boşluklar tarladaki bitki sayısını düşürür.
Fide yastığında uzun bekleyen ya da dikimden sonra strese giren tütün erken çiçeğe kalkar; yaprak sayısı ve verim düşer.
Hızlı büyüme döneminde kuraklık, zayıf kök ve potasyum yetersizliği yaprak ayasını küçük, dokuyu ince ve hafif bırakır.
Fazla veya geç verilen azot yaprağı uzun süre yeşil tutar; olgunlaşma gecikir, kurutmada renk ve koku istenen düzeye ulaşmaz.
Klorürlü gübre, tuzlu sulama suyu ve potasyum eksikliği kurutulmuş yaprağın düzgün yanmasını bozar; tütünün pazar değeri düşer.
Şaşırtılan tütün fidesinin ilk işi yeni kök oluşturmaktır. Bacillus türlerinin ürettiği büyüme düzenleyicileri yan kök ve kök tüyü oluşumunu destekler (Gutiérrez-Mañero ve ark., 2001).
B. megaterium topraktaki bağlı fosforun bitkinin alabileceği hâle gelmesine yardımcı olur. Fosfor, dikimden sonra yeni kök oluşumu için gereklidir.
B. licheniformis ve B. pumilus, yaz sıcağı ve kuraklık gibi stres koşullarında bitkiye destek olur.
Araştırma sonuçları ilgili çalışmalardaki suşlara ve koşullara aittir; Proverim'in beşli karışımı için birebir garanti değildir.
Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan uygulama. Dekarı girin, ihtiyacınızı ve en uygun ambalajı görün.
Tütünde bitki probiyotiği
Topraktan uygulamada 1 L ürün 200 L suyla 2 dekara kadar, yapraktan uygulamada 1 L ürün 300 L suyla 3 dekara kadar yeter. Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan uygulama yapıldığı için 10 dekar için yaklaşık 13,3 L gerekir.
Evet. 1 L ürün önce ürünle gelen 0,5 L şilempe ile karıştırılır, sonra gübre tankına katılır. Damlamanın son 20–30 dakikasında vermek ürünü kök bölgesinde tutar. Hazırlanan karışım aynı gün kullanılmalıdır.
Sabah erken veya akşamüstü, hava sıcaklığı 10–30 °C arasındayken. Öğle sıcağında ve güçlü rüzgârda püskürtme yapmayın; yaprakların iki yüzü de ıslanmalıdır.
Hayır. Gübre programınıza devam edin. Bitki probiyotiği gübrenin yerini almaz; besinin köke daha iyi ulaşmasına ve kök gelişimine yardımcı olur. Hazır gübre karışımlarıyla tankta uzun süre bekletmeyin.
Hayır. Tüm tütün tiplerinde aynı 3 dönem ve aynı doz geçerlidir. Şark tütünlerinde düşük azotla çalışıldığı için kök gelişimi daha da önemlidir.
Programdaki yapraktan uygulama çiçeklenme başlangıcındadır ve kırımdan önceye denk gelir. Kırım dönemindeki uygulama topraktan yapılır.
Evet. Dikimdeki uygulamayı can suyuyla, sonraki topraktan uygulamayı yağmurdan önce veya hemen sonra, toprak nemliyken yapın.
Tütünde kök, çiçek ve meyve
Tütün yetiştiriciliği; tohumun fide yastığına ekilmesi, 45–60 günlük fidelerin tarlaya şaşırtılması, el el kırım ve kurutma aşamalarıyla yapılır. Tohum çok küçük olduğu için tarlaya doğrudan ekilmez. Hafif, süzek ve fazla verimli olmayan toprak şark tütününde kaliteyi artırır; ağır ve çok azotlu toprakta yaprak kalınlaşır, koku azalır. Tarla seçiminde klorlu sulama suyundan ve taban suyu yüksek yerlerden kaçınılmalıdır.
Tütün tohumu bölgeye göre şubat sonu ile mart arasında fide yastığına veya viyole ekilir. Tohum çok küçük olduğu için kum veya ince toprakla karıştırılarak serpilir ve üzeri örtülmez ya da çok ince örtülür. Çimlenme için 20–25 °C civarında sıcaklık ve sürekli nem gerekir. Fideler yaklaşık 45–60 günde dikime hazır olur.
Tütün fidesi tarlaya genellikle nisan sonu ile mayıs arasında, don tehlikesi geçip toprak ısındığında dikilir. Fide 4–6 yapraklı ve 10–15 cm boyunda olmalıdır. Şark tipinde sıra arası yaklaşık 40 cm, sıra üzeri 10–20 cm tutulur ve dekara 15–20 bin fide dikilir; Virginia ve Burley gibi iri yapraklı tiplerde aralıklar çok daha geniştir.
Türkiye'de tütün en çok Ege (Manisa, İzmir, Denizli, Uşak), Karadeniz (Samsun, Tokat) ve Güneydoğu Anadolu (Adıyaman, Batman, Bitlis, Muş) bölgelerinde yetişir. Ege'de kokulu ve küçük yapraklı şark tipi, Güneydoğu'da Bitlis ve Hasankeyf tipi tütünler öne çıkar. Tütün ılık-sıcak ve fazla nemli olmayan bir yaz ister; aşırı verimli ve ağır topraklar kaliteyi düşürür.
Tütün tarlasına toprak analizine göre az azotlu, fosfor ve potasyumu dengeli, klorsuz gübreler atılır. Şark tütününde verimli topraklarda gübre çok düşük tutulur; zayıf topraklarda saf madde olarak dekara 2–3 kg azot, 3–5 kg fosfor ve 5–8 kg potasyum yeterli kabul edilir. Potasyum için potasyum sülfat tercih edilir, potasyum klorür kullanılmaz. Proverim bu programın yerini almaz, besinin köke ulaşmasına yardım eder.
Tütün fidesine fide yastığı hazırlanırken iyi yanmış organik madde ile az miktarda fosforlu taban gübresi verilir; azot fideyi hızlı ama zayıf büyüttüğü için ölçülü tutulur. Fidenin kalın gövdeli, kısa boğumlu ve koyu yeşil olması hedeflenir. Dikimden 7–10 gün önce sulama azaltılarak fide sertleştirilir; bu, tarlada tutunmayı kolaylaştırır.
Tütün, yapraklar koyu yeşilden açık yeşile ve sarımtırağa döndüğünde, yaprak dokusu gevrekleşip kolayca koptuğunda kırılır. Kırım haziran sonunda alt ellerden başlar ve yukarı doğru eylüle kadar birkaç seferde sürer. Ham kırılan yaprak kurutmada yeşil kalır, geç kırılan yaprak ise incelir ve ağırlık kaybeder.
Tütün, yapraklar serin, nemli ve esnekken kırılması ve gün içinde dizilip kurutmaya alınabilmesi için sabah erkenden toplanır. Güneş yükselince yaprak ısınır ve solar; ezilme ve kırılma artar. Şark tütününde yaprağın gece biriktirdiği nem, dizme sırasında yaprağın yırtılmadan işlenmesine de yardım eder.
Şark tütünü ipe dizilip önce gölgede birkaç gün sarartılır, sonra güneşte sergilerde kurutulur. Virginia tipi ısıtmalı fırınlarda (flue-cured), Burley tipi ise rüzgâr alan gölgeli ahşap sundurmalarda havayla kurutulur. Kurutulan yaprak kırılmadan işlenebilmesi için nemlendirilir, ardından denk yapılarak kuru ve havadar yerde saklanır.
Şark tipi tütünde dekardan genellikle 60–120 kg kuru yaprak alınır; iri yapraklı Virginia ve Burley tiplerinde verim 200–300 kg'a çıkabilir. Şark tütününde hedef yüksek tonaj değil, renk, koku ve incelik gibi kalite özellikleridir. Verimi fide kalitesi, dikim sıklığı, yağış, toprak ve kırım zamanlaması belirler.
Bacillus, karışım ve uygulama
Tütünde alt yaprakların sararması çoğu zaman olgunlaşmanın, yani kırım zamanının işaretidir; ancak erken ve düzensiz sararma azot ya da magnezyum eksikliğini gösterir. Magnezyum eksikliğinde alt yapraklarda damar arası açılır, damarlar yeşil kalır. Genç yapraklardaki açık renk, kireçli toprakta demir alımının zorlaşmasıyla ilgili olabilir. Yaprakta leke veya canlı bir etken görüyorsanız bitki koruma uzmanına danışın.
Tütün, fide yastığında uzun süre bekletildiğinde, soğuk veya kuraklık stresi yaşadığında ve kökü zayıf kaldığında erken çiçeğe kalkar. Erken çiçeklenen bitki yaprak üretmeyi bırakır, yaprak sayısı ve verim düşer. Fideyi zamanında dikmek, dikimde can suyunu eksik etmemek ve kökü güçlü kurmak bu riski azaltır.
Virginia ve Burley tiplerinde tepe çiçeği görüldüğünde uç alma yapılır; şark tipi tütünlerde ise genellikle yapılmaz. Uç alma, besinin çiçek yerine yapraklara yönelmesini sağlar ve yaprakları iriltir. Uç almadan sonra çıkan koltuk sürgünleri de alınmalıdır; aksi hâlde yaprak dolgunlaşması zayıflar.
Şark tütünü çoğunlukla sulanmadan yetiştirilir; sulanacaksa dikimden sonra can suyu ve kurak geçen hızlı büyüme döneminde 1–2 hafif sulama yeterlidir. Fazla su şark tütününde yaprağı iriltip kalınlaştırır, kokuyu ve kaliteyi düşürür. Virginia tipinde ise hızlı büyüme döneminde toprak nemi düzenli tutulmalıdır. Kırıma yakın dönemde ağır sulama yapılmaz.
Tütün, hafif-orta bünyeli, süzek ve pH'ı 5,5–6,5 olan topraklarda iyi yetişir. Su tutan ağır topraklarda kök havasız kalır, yaprak kalitesi bozulur. Tuzlu ve klorür içeriği yüksek topraklar ile sulama suları yanma kalitesini düşürdüğü için tütün tarımına uygun değildir.
Tütün aynı tarlaya üst üste ekilmemeli, buğday, arpa gibi tahıllarla münavebeye girmelidir. Sürekli tütün ekimi topraktaki besin dengesini bozar ve verimi düşürür. Domates, biber, patlıcan ve patates tütünle aynı familyadan olduğu için tütünden önce veya sonra ekilmemesi önerilir.
Proverim, tütün fidesinin şaşırtmadan sonra hızla yeni kök kurmasını ve topraktaki fosfor ile potasyumun alınmasını destekleyen, Bakanlık lisanslı 5 Bacillus türü içeren mikrobiyal gübredir. Kök bölgesine yerleşen bakteriler saçak kök oluşumunu teşvik eder. Bu, fide tutunmasına, yaz sıcağında su dengesine ve yaprak dolgunluğuna katkı sağlar.
Tütünde Proverim 3 kez verilir: fide dikimiyle birlikte veya ilk gelişimde topraktan, çiçeklenme başlangıcında yapraktan, yaprak dolgunlaşması döneminde topraktan. Topraktan dozu 1 L ürün + 0,5 L şilempe, 200 L suya, 2 dekara kadar; yapraktan dozu 1 L ürün + 0,5 L şilempe, 300 L suya, 3 dekara kadardır. Dönemler takvime göre değil, bitkinin gelişimine göre belirlenir.
Evet, Proverim tütünde kullanılan NPK ve diğer gübrelerle aynı program içinde kullanılabilir. Önce 1 L ürünü 0,5 L şilempe ile karıştırın, sonra suya katın. Bakırlı ürünler ve dezenfektanlar ise canlı bakterilerin etkinliğini düşürdüğü için aynı tankta karıştırılmaz; aralarına en az 7–10 gün koyun.
Tütünün 3 kritik anında yararlı bakteri desteği. 1 litre, 2 dekar.